واژهنامه · روش علمی
همبستگی correlation
همبستگی رابطهای آماری میان متغیرهاست که در آن تغییر مقادیر یک متغیر با الگویی از تغییر مقادیر متغیر دیگر همراه میشود.
همبستگی را میتوان نخست با نمودار پراکندگی دید: هر نقطه یک جفت اندازهگیری است و شکل مجموعهٔ نقطهها نشان میدهد متغیرها چگونه همراه هم تغییر میکنند. ضریب پیرسون شدت و جهت رابطهٔ خطی را با عددی بییکا از منفی یک تا مثبت یک خلاصه میکند. نزدیکبودن این ضریب به صفر، وجود هر نوع رابطه را رد نمیکند؛ رابطه ممکن است خمیده باشد.
برای مثال فرضی، در دادههای روزانهٔ یک شهر ممکن است دمای هوا، برحسب درجهٔ سلسیوس، و مصرف برق، برحسب کیلوواتساعت، با هم افزایش یابند. این همراهی برای طرح پرسش مفید است، اما از روی آن بهتنهایی نمیتوان سهم گرما، تعطیلیها یا فعالیت اقتصادی را جدا کرد. همبستگی را با علیت اشتباه نگیرید: عامل مشترک، جهت معکوس اثر یا انتخاب نامناسب دادهها نیز ممکن است رابطهٔ مشاهدهشده را توضیح دهد.
در فلکبین ببینید
پرسشهای رایج
آیا همبستگی قوی علت را ثابت میکند؟
همبستگی قوی بهتنهایی علیت را ثابت نمیکند، چون ممکن است عامل سومی هر دو متغیر را تغییر دهد یا جهت اثر برخلاف تصور باشد. در مثال فرضی فروش بستنی و مصرف برق، گرمای هوا میتواند عامل مشترک باشد. برای بررسی علت، ترتیب زمانی، طراحی مطالعه و توضیحهای رقیب نیز باید سنجیده شوند.
آیا ضریب همبستگی صفر یعنی هیچ رابطهای وجود ندارد؟
ضریب همبستگی پیرسونِ صفر فقط نبود رابطهٔ خطی را نشان میدهد و هر نوع وابستگی را رد نمیکند. در یک مثال ریاضی، اگر مقادیر مثبت و منفی یک متغیر متقارن باشند و متغیر دوم مربع آن باشد، رابطه کاملاً مشخص است ولی ضریب پیرسون میتواند صفر شود. بنابراین دیدن شکل نمودار ضروری است.







