رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

آزمایشگاهجعبهٔ گرانش

چرا مدار سیاره بیضی است و چطور به مریخ برویم؟

سیاره‌ای را دور خورشید پرتاب کنید و ببینید مدارش دایره می‌شود، بیضی یا برای همیشه می‌گریزد؛ قانون دوم کپلر را در برش‌های هم‌مساحت ببینید و پنجره‌های پرتاب واقعی بعدی به مریخ را بخوانید.

در حال بارگذاری صحنه…

در حالت جعبه از جایی بکشید و رها کنید: جهت و درازای کشیدن سرعت پرتاب است

شکل مدار
—
سرعت
—
سرعت گریز
—
یک دور
—
فاصله از خورشید
—

برش‌های رنگی تقریبِ عددیِ بازه‌های یک‌دوازدهم دوره‌اند. طبق قانون دوم کپلر، مساحت جاروب‌شده در زمان‌های برابر یکسان است.

چرا

چرا مدارها بیضی‌اند

مدار ماهواره

هر چیزی که در آسمان می‌چرخد، از ماه تا ایستگاه فضایی، دارد زیر گرانش سقوط می‌کند و فقط آن‌قدر تند به پهلو می‌رود که هرگز به زمین نمی‌رسد. نیوتن نشان داد همان نیرویی که سیب را پایین می‌کشد، مدار سیاره‌ها را هم می‌سازد: گرانش با مجذور فاصله ضعیف می‌شود. از همین یک قانون، قانون‌های کپلر درمی‌آیند. در جعبهٔ گرانش خودتان سیاره‌ای را پرتاب می‌کنید و می‌بینید کمی تندتر یا کندتر پرتاب کردن چه تفاوتی می‌سازد: مداری تقریباً دایره‌ای، بیضی‌ای کشیده، یا گریزی بی‌بازگشت از خورشید.

بخش دوم همین قانون را به یک پرسش عملی می‌رساند: چطور فضاپیمایی را از زمین به مریخ می‌فرستند؟ ساده‌ترین پاسخ مدار انتقالی هومان است که با کمترین سوخت دو مدار را به هم وصل می‌کند. اما مریخ باید در لحظهٔ پرتاب در جای درستش باشد و این فرصت فقط هر حدود دو سال یک بار پیش می‌آید. برای همین مأموریت‌های مریخ معمولاً در همان بازه‌های مشخص پرتاب می‌شوند. صفحه نشان می‌دهد این پنجره‌ها کی باز می‌شوند و چرا.

روش

این صحنه چطور کار می‌کند

روش کار فلک‌بین

صفحه گرانش خورشید را تنها نیرو می‌گیرد و حرکت سیاره را با قانون گرانش نیوتن، گام‌به‌گام در مرورگر شما، پیش می‌برد. فاصله‌ها بر حسب واحد نجومی و زمان بر حسب روز است. از انرژی سیاره معلوم می‌شود مدارش بسته (بیضی) است یا باز (گریز)، و خروج از مرکز، دوره و سرعت گریز در همان فاصله به دست می‌آیند. گرانش سیاره‌های دیگر و نسبیت در حساب نیستند. در بخش مریخ، مدار انتقالی بیضی آرمانی است و پنجره‌های بعدی از جای واقعی سیاره‌ها با Astronomy Engine می‌آیند. این تاریخ‌ها تقریب شرط زاویه‌ای انتقال هومان‌اند، نه پنجرهٔ دقیق مأموریت؛ برنامهٔ واقعی به مدارهای بیضوی، شیب مدار، انرژی و مسیر انتخابی وابسته است. حد برخورد آموزشی ۰٫۰۲ واحد نجومی است و شعاع واقعی خورشید نیست.

برای امتحان، از نقطه‌ای نزدیک خورشید بکشید و پرتاب کنید تا سیاره تقریباً دایره بزند. همان کشیدن را کمی بلندتر کنید تا بیضی کشیده شود، و کمی کوتاه‌تر کنید تا سیاره به خورشید نزدیک شود. به قطاع‌های سایه‌خورده نگاه کنید: نزدیک خورشید کوتاه و پهن‌اند و دور از آن باریک و بلند، ولی در مدل دقیق مساحتشان برابر است؛ قطاع‌های این رسم از نمونه‌برداری عددی‌اند و مرزهایشان تقریبی است. آن‌قدر بلند بکشید که سرعت از سرعت گریز بگذرد و ببینید سیاره برای همیشه می‌رود. سپس به بخش مریخ بروید و بررسی کنید که در روز پرتاب، مریخ حدود ۴۴ درجه جلوتر از زمین است.

پرسش‌های رایج

  1. چرا مدار سیاره‌ها بیضی است؟

    وقتی نیرویی مثل گرانش با مجذور فاصله ضعیف می‌شود، مسیرهای بسته‌ای که ممکن است پدید آیند بیضی‌اند و دایره حالت خاص آن است. دایرهٔ کامل فقط وقتی پیش می‌آید که سرعت دقیقاً مناسب و جهتش دقیقاً عمود بر خط خورشید باشد. هر سرعت دیگری بیضی می‌دهد. مدار بیشتر سیاره‌ها بیضی‌ای است که با دایره بسیار کم فرق دارد.

  2. سرعت گریز چیست؟

    سرعت گریز کمترین سرعتی است که جسمی در یک فاصله باید داشته باشد تا بدون رانش بیشتر از گرانش خورشید رها شود. در هر فاصله این عدد √۲ برابر، یعنی حدود ۱٫۴۱ برابر، سرعت مدار دایره‌ای در همان فاصله است. هرچه از خورشید دورتر باشید، سرعت گریز کمتر می‌شود. در جعبه می‌توانید ببینید با گذشتن از این مرز، مدار از بیضی به مسیری باز تبدیل می‌شود.

  3. چرا به مریخ فقط هر ۲۶ ماه یک بار می‌شود رفت؟

    زمین و مریخ با سرعت‌های متفاوت دور خورشید می‌گردند و وضعیت نسبی‌شان هر حدود ۷۸۰ روز، یعنی دورهٔ هم‌نشینی، تکرار می‌شود. مدار هومان حدود ۸٫۵ ماه طول می‌کشد و برای رسیدن به مریخ، آن سیاره باید هنگام پرتاب حدود ۴۴ درجه جلوتر از زمین باشد. این چیدمان هر حدود ۲۶ ماه پیش می‌آید. خارج از آن بازه، رفتن ممکن است ولی سوخت بسیار بیشتری می‌خواهد.

  4. قانون دوم کپلر چه می‌گوید؟

    خطی که سیاره را به خورشید وصل می‌کند در زمان‌های برابر مساحت‌های برابر می‌روبد. نتیجه‌اش این است که سیاره نزدیک خورشید تندتر و دور از آن کندتر حرکت می‌کند. در صفحه، قطاع‌هایی که در بازه‌های هم‌اندازهٔ زمان رسم می‌شوند، شکل‌های متفاوتی دارند ولی مساحتشان یکی است. این همان پایستگی تکانهٔ زاویه‌ای است که در فضای خالی تغییر نمی‌کند.

آزمایشگاه

آزمایشگاه‌های دیگر

همهٔ آزمایشگاه‌ها