آسمان هر شهر دنیا، در هر شب و هر ساعت، چه شکلی است؟

آسمان ثابت نیست و آسمان‌نما این را یک‌جا نشان می‌دهد. زمین هر شبانه‌روز یک بار به دور خودش می‌چرخد و برای همین ستاره‌ها، مثل خورشید و ماه، از شرق برمی‌آیند و در غرب فرو می‌روند. زمین در یک سال دور خورشید هم می‌گردد، پس ستاره‌های شب‌های زمستان با تابستان فرق دارند. عرض جغرافیایی هم تعیین می‌کند چه چیزی دیده شود: ارتفاع ستارهٔ قطبی از افق تقریباً برابر عرض شماست. از ایران، سهیل در جنوب بسیار کم‌ارتفاع است و صلیب جنوبی فقط از جنوبی‌ترین شهرهای ایران و چسبیده به افق پیداست.

محور زمین هم آرام می‌چرخد، مثل محور فرفره‌ای که کند می‌شود. این حرکت، یعنی تقدیم اعتدالین، حدود ۲۶ هزار سال طول می‌کشد و جایی را که قطب آسمان به آن اشاره می‌کند جابه‌جا می‌کند. حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد ثعبان، یعنی آلفای اژدها، به قطب نزدیک بود و امروز ستارهٔ قطبی همان است که می‌شناسیم. در حدود ۱۲ هزار سال دیگر شاید نسر واقع، یعنی ستارهٔ وگا، نزدیک قطب باشد. در این آسمان‌نما می‌توانید تغییر قطب را در بازهٔ سال نجومی −۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ بررسی کنید؛ نمونه‌های بیرون از این بازه در صحنه نمایش داده نمی‌شوند.

کتابخانهٔ متن‌باز آسترونومی انجین (Astronomy Engine) جای خورشید، ماه و سیاره‌ها را حساب می‌کند، با خطایی کمتر از حدود یک دقیقهٔ قوس. ستاره‌ها از فهرست هیپارکوس می‌آیند: در آغاز تا قدر ۶٫۵ و با نزدیک شدن بیشتر تا قدر ۸، که فقط همان وقت بار می‌شود. موقعیت فهرست برای سال ۲۰۰۰ است و تقدیم و نوسان محور زمین آن را به تاریخ انتخاب‌شده می‌برد. رنگ هر ستاره از شاخص رنگ B−V آن ساخته می‌شود. محاسبه‌ها در مرورگر شما انجام می‌شوند و اگر «مکان من» را بزنید، جایتان به هیچ سرویسی نمی‌رود.

چند چیز ساده شده است و بهتر است بدانید. حرکت خاص ستاره‌ها اعمال نمی‌شود؛ پس برای تاریخ‌های هزاران سال دور، ستاره‌های پرسرعت اندکی جابه‌جا هستند. سماک رامح حدود دو ثانیهٔ قوسی در سال جابه‌جا می‌شود، یعنی در دو هزار سال نزدیک یک درجه. تقدیم اما حساب می‌شود. افق واقعی شهر، یعنی کوه و ساختمان، کشیده نمی‌شود و آلودگی نوری فقط حدی ساده برای قدر ستاره‌هاست. بیرون از ایران ساعت از روی طول جغرافیایی و تقریبی نمایش داده می‌شود، هر ۱۵ درجه یک ساعت، نه منطقهٔ زمانی رسمی. برای ایران ساعت تهران است. نمایش ماهواره‌ها فقط تا ۷ روز از زمان مرجع مدار TLE فعال است؛ این سقف نمایش است و تضمین دقت پیش‌بینی نیست. گذر هندسی با دیده‌شدن قطعی با چشم فرق دارد.

برای امتحان، در خانهٔ «سال» عددی منفی بنویسید، یا صحنهٔ آمادهٔ «قطب آسمان، سال ۱۰۰۰ پیش از میلاد» را باز کنید، و ببینید قطب آسمان کجاست. آلودگی نوری را یک بار روی ۹ و یک بار روی ۱ بگذارید و تعداد ستاره‌ها را مقایسه کنید. روی مشتری نزدیک شوید تا چهار قمر گالیله‌اش را ببینید. ماه را دنبال کنید و زمان را تند کنید تا یک شب در چند ثانیه بگذرد. نگاشت را به چشم‌ماهی ببرید. از شهری در جنوب ایران، مثل چابهار، سهیل را پیدا کنید؛ بالای افق جنوب است، اما فقط حدود ۱۲ درجه بالاتر.