آیا دروغسنج میتواند دروغ را از اضطراب تشخیص دهد؟
ادعای مورد بررسیدروغسنج مستقیماً دروغ را اندازه میگیرد و اضطرابِ فرد راستگو را با آن اشتباه نمیکند.
شواهد چه میگویند؟
کمیتهٔ پژوهشی آکادمیهای ملی آمریکا برای بررسی دروغسنج، اول یک سؤال پایهای پرسید: دستگاه واقعاً چه چیزی را ثبت میکند؟ پاسخ، خودِ دروغ نبود؛ تغییراتی مانند تنفس، ضربان قلب، فشار خون و هدایت الکتریکی پوست بود. سپس آزمونگر، پاسخ بدن به پرسشهای مختلف را مقایسه میکند و از آن دربارهٔ فریبکاری نتیجه میگیرد. فاصلهٔ میان «اندازهگیری» و «تفسیر» همینجاست.
انجمن روانشناسی آمریکا توضیح میدهد که واکنشهای مشابه میتوانند هنگام راست گفتن هم رخ بدهند؛ مثلاً کسی از موقعیت بازجویی یا جدی بودن اتهام مضطرب باشد. دستگاه یک منحنی واقعی ثبت کرده، اما واقعی بودن منحنی تضمین نمیکند تفسیری که به آن چسباندهایم درست باشد. همانطور که بالا رفتن دمای بدن، نام دقیق بیماری را بهتنهایی روی نمایشگر نمینویسد؛ این تشبیه برای روشن کردن تفاوت است.
از این محدودیت نباید نتیجهٔ وارونه گرفت که هر آزمون دروغسنج دقیقاً مثل شیر یا خط است. گزارش آکادمیها برای برخی آزمونهای مربوط به یک رویداد مشخص، حاکی از آن است که توان تشخیص در این آزمونها میتواند از حدس تصادفی بهتر باشد، هرچند تا تشخیص بیخطا فاصله دارد. کیفیت پژوهشها و امکان تعمیم نتیجه هم جای بحث دارد. همچنین گرفتن اعتراف هنگام آزمون، بهتنهایی ثابت نمیکند دستگاه دروغ را درست شناسایی کرده است؛ روند مصاحبه و باور فرد به دستگاه هم در آن دخیلاند.
اگر در یک کلیپ، عقربهای تکان خورد و مجری گفت «پس دروغ گفتی»، هنوز یک حلقهٔ استدلال کم است: چه میزان خطای مثبت داریم، نتیجه با چه معیار مستقلی سنجیده شده و با راستگوهای مضطرب چه کردهاند؟ ظاهر فنیِ یک ابزار، جای پاسخ به این پرسشها را نمیگیرد.
- نتیجهٔ ادعای بالا
- افسانه است
- میزان قطعیت
- محکم
منابع این بررسی
- The Polygraph and Lie Detection (2003): گزارش کمیتهٔ علمیNational Academies
- Do lie detectors work?؛ اندازهگیری بدن و خطای تفسیرAmerican Psychological Association








