این ستاره‌ها کدام صورت فلکی‌اند و امشب کی پیدایشان کنم؟

امروز صورت فلکی فقط شکلی از چند ستاره نیست؛ ناحیه‌ای از آسمان با مرزهای رسمی است. اتحادیهٔ بین‌المللی نجوم آسمان را به ۸۸ ناحیه بخش کرده و هر نقطهٔ آسمان، حتی خالی‌ترین جای آن، به یکی از این ناحیه‌ها تعلق دارد. ستاره‌های یک شکل هم معمولاً به هم ربطی ندارند: فقط در یک راستا کنار هم افتاده‌اند و فاصلهٔ آن‌ها از ما می‌تواند چند برابر هم فرق کند. خط‌هایی که میانشان می‌کشیم کمک حافظه است، نه پیوندی فیزیکی.

نام‌ها از جاهای مختلف می‌آیند. بطلمیوس در سدهٔ دوم میلادی ۴۸ صورت را فهرست کرد. عبدالرحمان صوفی، ستاره‌شناس ایرانی، در سدهٔ چهارم هجری در «صورالکواکب» آن‌ها را با تصویر و نام ستاره‌ها شرح داد. صورت‌های جنوبی را میان سده‌های شانزدهم تا هجدهم میلادی افزودند، چون اروپایی‌ها آسمان جنوب را تازه می‌دیدند. اتحادیه فهرست ۸۸تایی را در ۱۹۲۲ پذیرفت و مرزها در ۱۹۳۰ منتشر شد. شکل‌های آشنایی مثل هفت ستارهٔ پررنگ دب اکبر صورت فلکی جدا نیستند و بخشی از یک صورت‌اند.

آسمان همان‌طور کشیده شده که از درون دیده می‌شود: شمال بالا و شرق سمت چپ، با نگاشت استریوگرافیک. ستاره‌ها تا قدر ۵٫۵ از فهرست ماهوارهٔ هیپارکوس می‌آیند. خط‌های هر صورت و مرزهای رسمی هم از همان‌جاست؛ مرزها را دلپورت برای اتحادیه در سال‌های ۱۹۲۸ تا ۱۹۳۰ کشید، روی خط‌های بعد صعود راست و میل سال ۱۸۷۵. با ضربه روی هر نقطه، کتابخانهٔ آسترونومی انجین (Astronomy Engine) می‌گوید آن نقطه در کدام صورت است. خورشید و مسیرش روی تاریخ امروز گذاشته می‌شود.

چند چیز ساده شده است. برای هر صورت فقط یک نقطهٔ میانی در نظر گرفته می‌شود و زمان‌های برآمدن، اوج و فروشدن در بازهٔ ۲۴ساعتهٔ نشان‌داده‌شده از شهر شما برای همان نقطه حساب می‌شود؛ در صورت‌های پهن، لبه‌های صورت زودتر یا دیرتر از آن نقطه برمی‌آید. زمان‌های طلوع و غروب با شکست نور استاندارد کتابخانه حساب می‌شوند؛ افق واقعی شهر، یعنی کوه و ساختمان، در نظر گرفته نشده است. نقشه یک اطلس است و خودش افق محلی را رسم نمی‌کند. حد روشنایی ۵٫۵ هم از آسمان تاریک کمتر نشان می‌دهد، چون چشم در جای بی‌نور ستاره‌های ضعیف‌تری هم می‌بیند. محاسبهٔ شهر شما در مرورگر انجام می‌شود و جایتان به جایی نمی‌رود.

برای امتحان، روی شکارچی ضربه بزنید و «مرزها» را روشن کنید تا ببینید ناحیهٔ رسمی‌اش چقدر از شکل خط‌ها بزرگ‌تر است. «مسیر خورشید» را روشن کنید و صورت‌هایی را که خط می‌گذرد بشمارید؛ حوا هم میانشان است. «بالای سر من، الان» نقشه را به سمت‌الرأس شهر می‌چرخاند. «نام‌ها» را خاموش کنید و حدس بزنید. در «آزمون» با سطح «آشنا» شروع کنید، بعد «متوسط» و در پایان «هر ۸۸». امتیازی نگه داشته نمی‌شود.