رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

زندهیکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵۲۲ نوامبر ۲۰۲۶

فلک‌بین

رصدخانهٔ زندهٔ فارسی

falakbin.ir

آسمان امشب شهرتان، تازه‌های فضا و لرزه‌های زمین را همین حالا و به فارسی ببینید.

۲٬۰۰۰+گروه و کانال تلگرام ۲۶بات علمی ۱۷٬۴۸۱گزارش منتشرشده

آسمان امشب آزمایشگاه بات‌های تلگرام

اکنون

همین حالا در تهران

امروز

مهم‌ترین‌های امروز

زمین‌لرزه‌های اخیر، تصویر روز ناسا، پرتاب پیش رو و آب‌وهوا.

گردابه‌ها و رنگ‌های مشتری از نگاه جونو (Juno)

تصویر روز ناسا · سیاره

گردابه‌ها و رنگ‌های مشتری از نگاه جونو (Juno)

Swirls and Colors on Jupiter from Juno

چه چیزی به ابرهای مشتری رنگ می‌دهد؟ هیچ‌کس با اطمینان نمی‌داند. جو ضخیم مشتری بیشتر از هیدروژن و هلیوم تشکیل شده است؛ دو عنصری که در دمای پایینِ بالاترین بخش ابرهای مشتری بی‌رنگ‌اند. هنوز پژوهشگران در پی این‌اند که بفهمند کدام مولکول‌های کم‌مقدار این رنگ‌ها… ادامهٔ ترجمه

اعتبار تصویر: NASA, Juno, SwRI, MSSS; Processing & License: Matt Brealey, Seán Doran

مقاله

مقالهٔ امروز

هر روز یک مقالهٔ آموزشی تازه، با منبع و تصویر؛ برای خواندن در یک نشست.

همهٔ مقاله‌ها و راهنماها

خبر

اخبار نجوم و فضا

هر روز تازه‌ترین خبرهای نجوم و فضا از رسانه‌های معتبر جهان، ترجمه و بازنویسی‌شده به فارسی، با منبع.

همهٔ اخبار و بایگانی

🛰 مأموریت و کاوشگر علمیخبر اول امروز

بپی‌کلمبو پس از ۸ سال به مدار عطارد رسید

دو مدارگرد علمی مأموریت بپی‌کلمبو (BepiColombo) آژانس فضایی اروپا، ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ وارد مدار عطارد شدند. این مأموریت ۲۰ اکتبر ۲۰۱۸ پرتاب شد، اما رسیدن به نزدیک‌ترین سیاره به خورشید فقط پیمودن فاصله نبود: فضاپیما هرچه به خورشید نزدیک‌تر می‌شد، زیر کشش گرانش آن سرعت می‌گرفت. اگر به‌اندازهٔ کافی کند نمی‌شد، به‌جای ورود به مدار از کنار عطارد رد می‌شد. برای همین، بپی‌کلمبو در سفر ۸ ساله‌اش از گذرهای نزدیکِ زمین، زهره و خود عطارد برای کم کردن سرعت استفاده کرد. واحد پیشران مأموریت هم پیش از ورود به مدار از دو مدارگرد علمی جدا شد.

چرا مهم است؟ این دو مدارگرد نخستین نگاه نزدیک به عطارد را پس از پایان مأموریت مسنجر (MESSENGER) ناسا در سال ۲۰۱۵ فراهم می‌کنند. مسنجر تا پیش از بپی‌کلمبو تنها فضاپیمایی بود که به مدار عطارد رسیده بود.

دیگر خبرهای امروز

  1. ستاره‌هاجیمز وب ادغام دو ستاره را در آندرومدا تأیید کرداخترشناسان با تلسکوپ فضایی جیمز وب (James Webb Space Telescope) و داده‌های چندسالهٔ تلسکوپ‌های زمینی و فضایی دریافتند که در حاشیهٔ کهکشان آندرومدا، ستاره‌ای کمی کم‌جرم‌تر از خورشید در جوّ یک ابرغول فرو رفت و سرانجام با آن یکی شد. وب ۴۷ روز پس از اوج فوران، سامانه را رصد کرد. داده‌های فروسرخ، غباری را آشکار کردند که ابرغول طی صدها سال به فضا رانده بود. ستارهٔ حاصل، «بائو» (Bao)، شاید بر اثر این ادغام جوان‌تر شده باشد.
  2. رویداد آسمانی دیدنیتماشای آسمان زمستان؛ از بارش جوزایی تا سه ابرماهدر شب‌های بلند دسامبر، ژانویه و فوریه، برای تماشای آسمان لازم نیست حتماً تلسکوپ داشته باشید: صورت فلکی شکارچی، خوشهٔ پروین و شهاب‌های بارش جوزاییِ دسامبر را می‌شود با چشم دید. مشتری و زحل هم در آسمان شب پیدایند. زمستان امسال سه ابرماه پیاپی دارد که نخستینشان ۲۴ دسامبر ۲۰۲۶ به اوج می‌رسد. اگر دوربین دوچشمی یا تلسکوپ دارید، خوشه‌های ستاره‌ای و سحابی‌ها هم از گزینه‌های رصدند.
همهٔ ۳ خبر امروز

زمین

زمین و آب‌وهوا

لرزه‌های ایران در سی روز گذشته، از مرکز لرزه‌نگاری کشوری.

زمین‌لرزه‌ها

امشب

آسمان امشب در تهران

از غروب تا سحر، هر چه با چشم و دوربین دیده می‌شود؛ برای شهر خودتان.

آسمان امشب

امشب برای رصد

برنامهٔ رصد امشب

آسمان تاریک از ۱۸:۲۰ تا ۰۵:۰۰ · ماه ۹۵٪ روشن

  • خوشهٔ h برساوش (C14)۲۱:۵۰ · 👁 با چشم
  • خوشهٔ پروین (M45)۲۳:۳۰ · 👁 با چشم
  • سحابی هلال (C27)۱۸:۲۰ · 🔭 با دوربین دوچشمی
  • خوشهٔ باز (M52)۱۹:۱۰ · 🔭 با دوربین دوچشمی
  • خوشهٔ کروی (M2)۱۸:۲۰ · 🔭 با تلسکوپ
  • سحابی دمبل (M27)۱۸:۲۰ · 🔭 با تلسکوپ
  • کهکشان (NGC 2841)۰۵:۰۰ · 🔭 با تلسکوپ
  • کهکشان (C48)۰۵:۰۰ · 🎯 چالش شب

شکارهای تازه

  • وستا۲۰:۲۰
  • سرس۰۳:۲۰
  • پالاس۲۰:۲۰
  • ابرنواختر 2026ahvi۰۵:۰۰

برای چشم، دوربین دوچشمی و تلسکوپ · پرونده و نقشهٔ اجرام · همهٔ شکارهای تازه

عکس ماه امشب، بین تربیع اول تا ماه بدر

۸۸٪ روشن

بین تربیع اول تا ماه بدر

۱۲٫۴ روز از ماه نو

طلوع
۱۴:۲۸
اوج
۲۱:۱۰
غروب
۰۴:۰۳
صورت فلکی
حوت
فاصله
۳۷۳٬۸۰۹ کیلومتر
تاریخ قمری
۱۱ جمادی‌الثانی ۱۴۴۸

زمان‌ها برای افق تهران

آسمان شهرتان کشیده می‌شود…

بالای سر، مرکز دایره است و لبهٔ آن افق؛ شمال بالا و شرق در چپ، همان‌طور که رو به آسمان دراز کشیده باشید.

امشب

امشب چه ببینیم

مریخ و مشتری را کنار هم با چشم غیرمسلح ببینید؛ رنگ نارنجی مریخ در کنار درخشش مشتری، این جفت را تماشایی می‌کند.
  1. زحل ★★★★★ ۱۷:۲۷ تا ۰۲:۰۳ · بهترین ۲۰:۳۰ رو به جنوب با چشم غیرمسلح
  2. مشتری ★★★★★ ۲۳:۳۴ تا ۰۶:۳۷ · بهترین ۰۵:۵۰ رو به جنوب با چشم غیرمسلح
  3. مریخ ★★★★★ ۲۳:۵۴ تا ۰۶:۱۷ · بهترین ۰۵:۲۰ رو به جنوب شرقی با چشم غیرمسلح
  4. ناهید ★★★★★ ۰۴:۱۵ تا ۰۶:۴۷ · بهترین ۰۶:۳۰ رو به جنوب شرقی با چشم غیرمسلح
  5. اورانوس ★★★★★ ۱۸:۴۳ تا ۰۵:۳۷ · بهترین ۰۰:۰۰ رو به جنوب با دوربین دوچشمی

برای افق تهران، از سنجش امروز بات رصد سیارات.

  • 🤝 مریخ و مشتری ساعت ۲۳:۵۰ با فاصلهٔ ۳° کنار هم، سمت شرق آسمان.
قرص خورشید امروز با لکه‌هایش

۴۸ لکه

عدد لکهٔ نوآ: ۳۸

شراره‌های امروز
C ۰M ۰X ۰
شاخص Kp
۲٫۰ · فردا تا ۴٫۰
احتمال شرارهٔ M
۱۰٪
طول روز تهران
۱۰:۰۶ ساعت

کم‌لکه‌تر بودن خورشید نسبت به میانگین ماه نشان می‌دهد که چهرهٔ خورشید در عکس‌های روزانه می‌تواند با نمای معمول این ماه فرق داشته باشد.

رصدخانه‌ها و جاهای رصد

کجا آسمان را ببینیم

فضا

فضا

تصویر روز ناسا، پرتاب‌های پیش رو و تازه‌ترین خبرهای نجوم.

تصویر روز ناسا
  1. تلسکوپ فضایی هابل ۰۵:۲۹ ۱۰ ساعت و ۵۳ دقیقه دیگر از جنوب غربی به جنوب شرقی · اوج ۲۲° · قدر ۲٫۵
  2. ایستگاه فضایی چین ۰۵:۳۶ ۱۱ ساعت و ۱ دقیقه دیگر از شمال غربی به شمال شرقی · اوج ۳۹° · قدر -۱٫۵

برای تهران · هرچه قدر کمتر، پرنورتر

در یک روز و نیم آینده قطار استارلینکی از آسمان ایران نمی‌گذرد. ماهواره‌های تازه فقط چند روز تا چند هفته پس از هر پرتاب، پیش از رسیدن به مدار نهایی‌شان، این‌طور پشت سر هم دیده می‌شوند.

آخرین بار: جمعه ۱۵ آبان، ۸ ماهواره بالای مشهد و گرگان و بجنورد

آزمایشگاه فلک‌بین

فضا را خودتان بچرخانید

  1. ماهواره‌هاالان چه ماهواره‌هایی بالای سر ایران‌اند؟
  2. تلسکوپامشب در چشمی تلسکوپ چه می‌بینم؟
  3. جعبهٔ گرانشچرا مدار سیاره بیضی است و چطور به مریخ برویم؟
  4. وزن و سن روی سیاره‌هاوزن و سن من روی مریخ و سیاره‌های دیگر چقدر است؟
  5. منظومه‌سازاگر خودتان یک منظومه بسازید، سیاره‌هایش در مدار می‌مانند یا پرت می‌شوند؟

دانش

دانش امروز

یک فکت، یک روز از تاریخ علم و پربازدیدترین مطالب علمی فارسی.

دانشنامه

افسانه است: کمیتهٔ پژوهشی آکادمی‌های ملی آمریکا برای بررسی دروغ‌سنج، اول یک سؤال پایه‌ای پرسید: دستگاه واقعاً چه چیزی را ثبت می‌کند؟ پاسخ، خودِ دروغ نبود؛ تغییراتی مانند تنفس، ضربان قلب، فشار خون و هدایت الکتریکی پوست بود. سپس آزمونگر، پاسخ بدن به پرسش‌های مختلف را مقایسه می‌کند و از آن دربارهٔ فریب‌کاری نتیجه می‌گیرد. فاصلهٔ میان «اندازه‌گیری» و «تفسیر» همین‌جاست.

انجمن روان‌شناسی آمریکا توضیح می‌دهد که واکنش‌های مشابه می‌توانند هنگام راست گفتن هم رخ بدهند؛ مثلاً کسی از موقعیت بازجویی یا جدی بودن اتهام مضطرب باشد. دستگاه یک منحنی واقعی ثبت کرده، اما واقعی بودن منحنی تضمین نمی‌کند تفسیری که به آن چسبانده‌ایم درست باشد. همان‌طور که بالا رفتن دمای بدن، نام دقیق بیماری را به‌تنهایی روی نمایشگر نمی‌نویسد؛ این تشبیه برای روشن کردن تفاوت است.

از این محدودیت نباید نتیجهٔ وارونه گرفت که هر آزمون دروغ‌سنج دقیقاً مثل شیر یا خط است. گزارش آکادمی‌ها برای برخی آزمون‌های مربوط به یک رویداد مشخص، حاکی از آن است که توان تشخیص در این آزمون‌ها می‌تواند از حدس تصادفی بهتر باشد، هرچند تا تشخیص بی‌خطا فاصله دارد. کیفیت پژوهش‌ها و امکان تعمیم نتیجه هم جای بحث دارد. همچنین گرفتن اعتراف هنگام آزمون، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند دستگاه دروغ را درست شناسایی کرده است؛ روند مصاحبه و باور فرد به دستگاه هم در آن دخیل‌اند.

اگر در یک کلیپ، عقربه‌ای تکان خورد و مجری گفت «پس دروغ گفتی»، هنوز یک حلقهٔ استدلال کم است: چه میزان خطای مثبت داریم، نتیجه با چه معیار مستقلی سنجیده شده و با راستگوهای مضطرب چه کرده‌اند؟ ظاهر فنیِ یک ابزار، جای پاسخ به این پرسش‌ها را نمی‌گیرد.

نمای ماکرو؛ عکس نزدیک از یک چیز واقعی، بدون میکروسکوپ

این نمای نزدیکِ بخش زبرِ چسب پارچه‌ای، یا همان چسب نر و ماده، است. قلاب‌های کوچک و خمیدهٔ تصویر سرنخ اصلی‌اند. چیزی که از دور فقط یک نوار زبر به نظر می‌رسد، از تعداد زیادی قلاب تشکیل شده است.

وقتی دو طرف این بست را روی هم فشار می‌دهی، قلاب‌ها در حلقه‌های بخش نرم گیر می‌کنند. برای باز کردن، دو طرف را از هم می‌کشی و قلاب‌ها از حلقه‌ها آزاد می‌شوند. پس این وسیله با درگیر شدن مکانیکی کار می‌کند و برای بسته شدن به چسب مایع نیاز ندارد.

این عکس ماکرو است، نه عکس میکروسکوپی. بزرگی قلاب‌ها روی صفحهٔ گوشی، اندازهٔ واقعی آن‌ها نیست؛ چون خط مقیاس نداریم، عددی برایشان نمی‌سازیم. همان سازوکار ساده‌ای که در تصویر می‌بینی، در بست بسیاری از کیف‌ها و کفش‌ها به کار می‌رود.

Alexander Klink · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

واژهٔ علمی امروز · فیزیک

درهم‌تنیدگی کوانتومی · Quantum entanglement

درهم‌تنیدگی یعنی چند سامانهٔ کوانتومی، مثل دو ذرهٔ نور، حالت مشترکی داشته باشند که نتوان آن را با توصیف جداگانهٔ حالت هر جزء توضیح داد. نتیجه‌های اندازه‌گیری‌شان رابطه‌های ویژه‌ای نشان می‌دهد، حتی وقتی ذره‌ها از هم دور باشند.

مثال: با جفت‌های فوتونِ درهم‌تنیده می‌توان رابطه‌های نتیجه‌های اندازه‌گیری را آزمایش کرد؛ اما نمی‌توان از این راه پیام دلخواه را سریع‌تر از نور فرستاد. «پیوند کوانتومی» اسم مستعار اینترنتی نیست که قوانین جهان را دور می‌زند!

واژه‌های پیشین

روی تیتان، قمر زحل، ابر و باران و رودخانه وجود دارد، اما مایع جاری در این چرخه متان است. متان به ابر تبدیل می‌شود، می‌بارد، روی سطح جریان پیدا می‌کند و دوباره تبخیر می‌شود؛ چرخه‌ای شبیه گردش آب روی زمین، با ماده‌ای متفاوت.

دریاچه‌ها و دریاهای تیتان نیز مایعات هیدروکربنی مانند متان و اتان دارند.

درسا پرویز

دانشمندان ایرانی · مهندسی شیمی و سطح مواد در مقیاس نانو

درسا پرویز

در سپتامبر ۲۰۲۶، دانشگاه از دریافت حمایت پژوهشی CAREER بنیاد ملی علوم آمریکا برای پروژهٔ او خبر داد: بررسی اینکه چرا الکترون‌ها در بعضی نقاط سطح ماده راحت‌تر و در نقاط دیگر دشوارتر جابه‌جا می‌شوند.

Photo: Arizona State University

تصویر مفهومی ساختهٔ هوش مصنوعی

چیزی که لمسش نکرده‌ایم هم می‌تواند از ما انرژی بگیرد؛ کافی است راه انتقال و فرکانس‌ها مناسب باشند. گاهی «سکوت» یک ساز فقط یعنی هنوز کسی به زبان خودش با آن حرف نزده است.

تصویرسازی خیالیِ هوش مصنوعی

رؤیای علمی · داستان و تصویر خیالی

کدام‌مان برگشته بود؟

از سفر برگشت. خودش در را باز کرد. دستگاه انتقال، مسافر را آن‌طرف ساخته بود؛ اما این‌بار نسخهٔ مبدأ پاک نشده بود. هر دو رمز خانه را می‌دانستند. هر دو از همان زخمِ روی دست خاطره داشتند. تا صبح، پشت میز آشپزخانه از سفر حرف زدند. یکی می‌گفت: «من رفتم.» دیگری می‌گفت: «من منتظر ماندم.» هیچ‌کدام نمی‌دانست کدام‌یک باید مهمان باشد.

در چنین روزی

امروز در تاریخ علم

  1. ۱۹۴۴داخل ستاره را چگونه می‌توان شناخت؟۸۲ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۴۴، آرتور ادینگتون (Arthur Eddington) درگذشت؛ اخترفیزیک‌دانی که برای توضیح ساختار درونی ستاره‌ها از مدل‌سازی ریاضی استفاده کرد.
  • ۱۹۰۴ لویی نئل (Louis Néel)، پژوهشگر پادفرومغناطیس و فری‌مغناطیس و برندهٔ نوبل فیزیک، به دنیا آمد.
  • ۱۹۱۷ اندرو هاکسلی (Andrew Huxley)، پژوهشگر سازوکار یونی پیام عصبی، متولد شد.

اما اگر امید داشته باشی، آستین‌هایت را بالا می‌زنی و دست‌به‌کار می‌شوی. — جین گودال

می‌شود رنج و آسیب را دید و در عین حال برای کم‌کردنشان کاری کرد. این نگاه، توصیه به امید عملی است؛ نه وعدهٔ خوب‌شدنِ حتمی اوضاع.

ابزار

ابزارها

ماشین‌حساب فارسی، فرمول‌نویس و مبدل واحدها، همین‌جا در سایت؛ و همین‌ها در تلگرام.

همهٔ ابزارها

حساب را همان‌طور که حرف می‌زنید بنویسید: عدد با حروف، درصد، توان و ریشه، تبدیل تومان و ریال، حل معادله. پاسخ را خود ماشین‌حساب می‌سازد، نه حدس هوش مصنوعی.

سه میلیون و دویست هزار تومان، ۹ درصدش؟

۲۸۸٬۰۰۰ تومان

بیش از ۶٬۰۰۰ محاسبه تا امروز

همهٔ ابزارهای فلک‌بین، دسته به دسته

همهٔ ابزارهای فلک‌بین، دسته به دسته

همهٔ ابزارها

تلگرام

بات‌های علمی فلک‌بین

هر بات هر روز گزارش خودش را به گروه‌ها و کانال‌ها می‌فرستد. به گروه یا کانال خودتان اضافه‌شان کنید.

بیش از۲٬۰۰۰گروه و کانال تلگرام

فهرست ۲۶ بات علمی و لینک تلگرام آن‌ها

همهٔ بات‌ها و افزودن به گروه یا کانال کانال فلک‌بین

آزمایشگاه

آزمایشگاه فلک‌بین

پرسش‌های ساده با صحنه‌هایی که می‌شود با آن‌ها بازی کرد؛ در مرورگر خودتان، روی گوشی هم.

همهٔ آزمایشگاه‌ها
افق دیده می‌شود پشت انحنا پنهان چشم

تازهآزمایشگاه انحنای زمین

چقدر از یک چیز دور پشت انحنای زمین پنهان می‌شود؟

ارتفاع چشم، فاصله و شکست نور را عوض کنید و ببینید افق کجاست، چه بخشی از کشتی، برج یا کوه پشت آن پنهان می‌ماند و چشم یا دوربین چه می‌بیند؛ در چهار نمای سه‌بعدی، برش زمین، چشم ناظر و کرهٔ زمین.

  • سه‌بعدی
  • برش زمین
  • چشم ناظر
  • شکست نور
  • دماوند از خزر
باز کردن آزمایشگاه
مسیرهای کشف چند آزمایشگاه پشت هم با روایتی کوتاه برای هر گام: «یک شب رصد»، «سفر به مریخ»، «از ستاره تا طلای گردن‌بند»، «از اتم تا افق کیهان»، «تقویم خورشیدی ما از کجا آمده»

کاوش در آزمایشگاه‌ها و شبیه‌سازها

همهٔ آزمایشگاه‌ها، دسته به دسته

همهٔ آزمایشگاه‌ها، دسته به دسته

همهٔ آزمایشگاه‌ها