رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

زندهچهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵۱۱ نوامبر ۲۰۲۶

فلک‌بین

رصدخانهٔ زندهٔ فارسی

falakbin.ir

آسمان امشب شهرتان، تازه‌های فضا و لرزه‌های زمین را همین حالا و به فارسی ببینید.

۲٬۰۰۰+گروه و کانال تلگرام ۲۶بات علمی ۱۷٬۲۴۲گزارش منتشرشده

آسمان امشب آزمایشگاه بات‌های تلگرام

اکنون

همین حالا در تهران

امروز

مهم‌ترین‌های امروز

زمین‌لرزه‌های اخیر، تصویر روز ناسا، پرتاب پیش رو و آب‌وهوا.

NGC 4449: کهکشانی کوچک با تأثیری بزرگ

تصویر روز ناسا · کهکشان

NGC 4449: کهکشانی کوچک با تأثیری بزرگ

NGC 4449: Small Galaxy, Big Impact

یک کهکشان را از روی اندازه‌اش قضاوت نکنید. کهکشان خانهٔ ما، راه شیری، حدود ۱۰۰٬۰۰۰ سال نوری پهنا دارد. این گسترهٔ عظیم فضایی، صدها میلیارد ستاره را در خود جای داده است! کوچک‌ترین کهکشان‌ها که «کهکشان‌های کوتوله» نام دارند، حدود یک‌دهم راه شیری‌اند و فقط چند… ادامهٔ ترجمه

اعتبار تصویر: NASA, ESA, A. Aloisi (STScI/ESA), and the Hubble Heritage (STScI/AURA)-ESA/Hubble Collaboration

مقاله

مقالهٔ امروز

هر روز یک مقالهٔ آموزشی تازه، با منبع و تصویر؛ برای خواندن در یک نشست.

همهٔ مقاله‌ها و راهنماها
تصویرسازی فلک‌بین با هوش مصنوعی · CC BY 4.0

رصد آسمان۱۶ دقیقه مطالعهچهارشنبه ۲۰ آبان

چرا آسمان صاف است، اما تصویر تلسکوپ می‌لرزد؟

لبهٔ سیاره می‌لرزد یا کهکشان از زمینه جدا نمی‌شود؟ تغییرات تصویر، عبور نور و روشنایی زمینه را جدا بررسی کنید تا هدف امشب را متناسب با وضعیت آسمان انتخاب کنید.

خبر

اخبار نجوم و فضا

هر روز تازه‌ترین خبرهای نجوم و فضا از رسانه‌های معتبر جهان، ترجمه و بازنویسی‌شده به فارسی، با منبع.

همهٔ اخبار و بایگانی

عکس: NOIRLab

🕳 سیاه‌چاله و ستارهٔ نوترونیخبر اول امروز

قدیمی‌ترین جفت اختروش فشرده، معمایی از سپیده‌دم کیهان

تیمی بین‌المللی از اخترشناسان با رصدهای تلسکوپ جمینای شمالی (Gemini North) و تلسکوپ فضایی جیمز وب (James Webb Space Telescope)، دورترین و در نتیجه قدیمی‌ترین جفت اختروش فشردهٔ شناخته‌شده را شناسایی کرده است. نور این جفت از زمانی می‌آید که فقط ۹۰۰ میلیون سال از مهبانگ گذشته بود. فاصلهٔ دو عضو حدود ۱۸٬۱۰۰ سال نوری است و سیاه‌چاله‌های آن‌ها به‌ترتیب ۱٫۵ میلیارد و ۴۰۰ میلیون برابر خورشید جرم دارند. این سومین جفت اختروش شناخته‌شده در سپیده‌دم کیهانی است؛ اما هنوز توضیح نظری قطعی نداریم که حتی یکی از این غول‌ها چطور این‌قدر زود چنین پرجرم شده است.

چرا مهم است؟ جرم بسیار زیاد این دو سیاه‌چاله در چنین دوران آغازینی، درک کنونی ما از شکل‌گیری ساختارهای بزرگ کیهانی را به چالش می‌کشد.

دیگر خبرهای امروز

  1. سیاه‌چاله و ستارهٔ نوترونینقطه‌های قرمز کوچک وب شاید زادگاه سیاه‌چاله‌ها باشنداخترشناسان با شبیه‌سازی‌های پیچیده، توضیحی احتمالی برای «نقطه‌های قرمز کوچک» در رصدهای جیمز وب ارائه کرده‌اند. این اجرام اسرارآمیز احتمالاً زادگاه نخستین سیاه‌چاله‌های اَبَرپرجرم‌اند؛ پیشنهادی که شاید یکی از بزرگ‌ترین معماهای پیش‌آمده با رصدهای این تلسکوپ را حل کند.
  2. خورشیدگرداب‌های کوچک، سرنخی برای گرمای شدید تاج خورشیدکاتارینا نیکیوری (Katariina Nykyri) در پژوهشی تازه پیشنهاد کرده گرداب‌های پلاسمایی دیده‌شده با تلسکوپ خورشیدی دنیل کی. اینوی (DKIST) شاید انرژی گرمایش تاج خورشید را تأمین کنند. در این سازوکار پیشنهادی، چرخش گرداب‌ها به میدان مغناطیسی تنش وارد می‌کند و بازپیوند مغناطیسی، انرژی ذخیره‌شده را به گرما تبدیل می‌کند. محاسبات نشان می‌دهد انتقال بخش کوچکی از انرژی گرداب‌ها می‌تواند گرمای ازدست‌رفتهٔ تاج را جبران کند؛ اما تأیید میزان انرژی رسیده به لایه‌های بالاتر، به بررسی بیشتری نیاز دارد.
  3. کهکشان‌هاکهکشان‌ها در محیط‌های متراکم، گاز کمتری دارندتیمی بین‌المللی به رهبری پژوهشگری از دانشگاه استراسبورگ (University of Strasbourg)، با نقشه‌برداری از گاز مولکولی یک گروه کهکشانی در فاصلهٔ ۷ میلیارد سال نوری، اثر محیط متراکم بر ذخیرهٔ گاز کهکشان‌ها را نشان داده است. کهکشان‌های این گروه به‌طور میانگین کمتر از نصف همتایان منزوی و مشابه خود گاز دارند؛ نشانه‌ای از اینکه محیط کیهانی می‌تواند ذخایر گازی کهکشان‌ها را کاهش دهد.
  4. سیارهٔ فراخورشیدیسیارهٔ گدازه‌ای با جوی بازتابنده و ابریرصدهای تازهٔ جیمز وب، وجود جو غلیظ اَبَرزمینِ فراخورشیدی «تی‌اوآی–۵۶۱ بی» (TOI-۵۶۱ b) را دوباره تأیید کرده‌اند. این جو با ابر یا مه، بازتابندگی بالایی دارد. سیاره در کمتر از ۱۰٫۵ ساعت دور ستاره‌اش می‌چرخد و سطحش احتمالاً پوشیده از گدازه است. دانشمندان قبلاً تصور می‌کردند این جهان کوچک‌تر و نزدیک‌تر از آن است که بتواند جوی را نگه دارد؛ اما انگار این دنیای داغ، پوشش خودش را حفظ کرده است.
همهٔ ۵ خبر امروز

زمین

زمین و آب‌وهوا

لرزه‌های ایران در سی روز گذشته، از مرکز لرزه‌نگاری کشوری.

زمین‌لرزه‌ها
زنبور کاغذی ناپایدار

این زنبور الیاف گیاهی را می‌جود و از آن‌ها کاغذی برای ساختن لانه درست می‌کند. ملکه و کارگر از نظر ظاهر فرقی ندارند، اما رفتار ملکه با کارگرها نشان می‌دهد کدام‌یک ملکه است.

(c) Francisco Farriols Sarabia, some rights reserved (CC BY), uploaded by Francisco Farriols Sarabia · iNaturalist

امشب

آسمان امشب در تهران

از غروب تا سحر، هر چه با چشم و دوربین دیده می‌شود؛ برای شهر خودتان.

آسمان امشب

امشب برای رصد

برنامهٔ رصد امشب

آسمان تاریک از ۱۸:۲۰ تا ۰۴:۵۰ · ماه ۶٪ روشن

  • خوشهٔ باز (M41)۰۳:۲۰ · 👁 با چشم
  • خوشهٔ باز (M47)۰۴:۱۰ · 👁 با چشم
  • سحابی کالیفرنیا (NGC 1499)۰۰:۳۰ · 🔭 با دوربین دوچشمی
  • خوشهٔ باز (NGC 2281)۰۳:۲۰ · 🔭 با دوربین دوچشمی
  • خوشهٔ کروی (M15)۱۸:۲۰ · 🔭 با تلسکوپ
  • سحابی سیاره‌نما (NGC 7027)۱۸:۲۰ · 🔭 با تلسکوپ
  • کهکشان (M95)۰۴:۵۰ · 🔭 با تلسکوپ
  • سحابی سیاره‌نما (NGC 2371)۰۴:۰۰ · 🎯 چالش شب

شکارهای تازه

  • وستا۲۱:۲۰
  • سرس۰۴:۲۰
  • پالاس۲۱:۲۰
  • 10P/Tempel۲۰:۲۰

برای چشم، دوربین دوچشمی و تلسکوپ · پرونده و نقشهٔ اجرام · همهٔ شکارهای تازه

آسمان شهرتان کشیده می‌شود…

بالای سر، مرکز دایره است و لبهٔ آن افق؛ شمال بالا و شرق در چپ، همان‌طور که رو به آسمان دراز کشیده باشید.

امشب

امشب چه ببینیم

نزدیکی مریخ و مشتری را از دست ندهید؛ این دو سیاره را کنار هم ببینید و تفاوت رنگ نارنجی مریخ با درخشش بیشتر مشتری را مقایسه کنید.
  1. زحل ★★★★★ ۱۷:۳۳ تا ۰۲:۵۴ · بهترین ۲۱:۲۰ رو به جنوب با چشم غیرمسلح
  2. مریخ ★★★★★ ۰۰:۱۱ تا ۰۶:۰۶ · بهترین ۰۵:۱۰ رو به جنوب شرقی با چشم غیرمسلح
  3. مشتری ★★★★★ ۰۰:۱۳ تا ۰۶:۲۶ · بهترین ۰۶:۰۰ رو به جنوب با چشم غیرمسلح
  4. ناهید ★★★★★ ۰۴:۵۴ تا ۰۶:۳۷ · بهترین ۰۶:۲۰ رو به جنوب شرقی با چشم غیرمسلح
  5. اورانوس ★★★★★ ۱۸:۵۵ تا ۰۵:۳۸ · بهترین ۰۰:۵۰ رو به جنوب با دوربین دوچشمی

برای افق تهران، از سنجش امروز بات رصد سیارات.

  • 🤝 مریخ و مشتری ساعت ۰۶:۱۰ با فاصلهٔ ۲° کنار هم، سمت جنوب آسمان.
قرص خورشید امروز با لکه‌هایش

۹۳ لکه

عدد لکهٔ نوآ: ۱۰۵

شراره‌های امروز
C ۱۲M ۰X ۰
شاخص Kp
۳٫۰ · فردا تا ۳٫۰
احتمال شرارهٔ M
۶۰٪
طول روز تهران
۱۰:۲۴ ساعت

لکه‌های بیشتر از میانگین ماه، نشانهٔ پررونق‌تر بودن فعالیت مغناطیسی خورشیدند؛ بااین‌حال، هر لکه‌ای الزاماً به شراره‌ای بزرگ منجر نمی‌شود.

رصدخانه‌ها و جاهای رصد

کجا آسمان را ببینیم

فضا

فضا

تصویر روز ناسا، پرتاب‌های پیش رو و تازه‌ترین خبرهای نجوم.

تصویر روز ناسا

در یک روز و نیم آینده قطار استارلینکی از آسمان ایران نمی‌گذرد. ماهواره‌های تازه فقط چند روز تا چند هفته پس از هر پرتاب، پیش از رسیدن به مدار نهایی‌شان، این‌طور پشت سر هم دیده می‌شوند.

آخرین بار: جمعه ۱۵ آبان، ۸ ماهواره بالای مشهد و گرگان و بجنورد

آزمایشگاه فلک‌بین

فضا را خودتان بچرخانید

  1. ماهواره‌هاالان چه ماهواره‌هایی بالای سر ایران‌اند؟
  2. تلسکوپامشب در چشمی تلسکوپ چه می‌بینم؟
  3. جعبهٔ گرانشچرا مدار سیاره بیضی است و چطور به مریخ برویم؟
  4. وزن و سن روی سیاره‌هاوزن و سن من روی مریخ و سیاره‌های دیگر چقدر است؟
  5. منظومه‌سازاگر خودتان یک منظومه بسازید، سیاره‌هایش در مدار می‌مانند یا پرت می‌شوند؟

دانش

دانش امروز

یک فکت، یک روز از تاریخ علم و پربازدیدترین مطالب علمی فارسی.

دانشنامه

علم است: تد کپچاک و همکارانش در سال ۲۰۱۰، این سؤال عجیب را روی ۸۰ بیمار مبتلا به نشانگان رودهٔ تحریک‌پذیر آزمودند. یک گروه قرص بی‌مادهٔ دارویی دریافت کرد و این موضوع از آن‌ها پنهان نشد؛ گروه دیگر قرص نگرفت. زمان و کیفیت ارتباط با درمانگران در دو گروه مشابه بود. پس از سه هفته، گروه دارونمای آشکار در بعضی شاخص‌های گزارش‌شدهٔ علائم، بهبود بیشتری نشان داد.

این نتیجه، باور رایجِ «دارونما فقط وقتی اثر دارد که بیمار فریب بخورد» را به چالش می‌کشد. اما نمی‌گوید هر قرص قندی برای هر بیماری درمان است. مطالعه کوچک، کوتاه و در یک مرکز بود؛ بیماران می‌دانستند در کدام گروه قرار دارند و بخش مهمی از پیامدها تجربه و گزارش خودشان بود. برای تعیین اندازه و دوام اثر، پژوهش‌های بیشتری لازم است.

تلنگر مهم‌تر این است: بهتر شدن حال یک نفر، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند مادهٔ داخل یک محصول اثر اختصاصی داشته است. روند طبیعی علائم، محیط درمان، انتظار و خودِ شیوهٔ سنجش هم می‌توانند در نتیجه نقش داشته باشند. همین است که پژوهشگران گروه مقایسه می‌سازند؛ می‌خواهند اثرِ مخصوص درمان را از بقیهٔ اتفاق‌ها جدا کنند. این مطالعه هم سازوکار دقیق بهبود را به‌تنهایی تعیین نمی‌کند.

پس هم می‌توان تجربهٔ واقعیِ بهتر شدن یک بیمار را جدی گرفت، هم دربارهٔ علتش دقیق بود. از چنین یافته‌ای نمی‌شود به درمان سرطان، عفونت یا بیماری‌های دیگر با فکر و قرص بی‌دارو رسید. این متن پیشنهاد درمان یا قطع دارو نیست؛ فقط نشان می‌دهد «من بهتر شدم» و «این ماده علت بهبود بود» دو گزارهٔ متفاوت‌اند.

عکس واقعی میکروسکوپی

زیر میکروسکوپ

کف پای مارمولک

این‌ها ساختارهای بسیار ریز روی پای گکو، نوعی مارمولک، هستند. در قاب میانی، دسته‌هایی از رشته‌های باریک با انتهای گسترش‌یافته دیده می‌شود. همین تقسیم شدن سطح تماس به بخش‌های فراوان، سرنخ اصلی تصویر است.

گکو برای چسبیدن به سطح، چسب مایع تولید نمی‌کند و پایش هم مکنده نیست. سرهای بسیار کوچک این ساختارها به سطح نزدیک می‌شوند و نیروهای واندروالس در تماس میان آن‌ها و سطح نقش دارند. اثر هر تماس کوچک است، اما شمار فراوان تماس‌ها در کنار هم نیروی چسبندگی قابل‌توجهی می‌سازد. تغییر زاویهٔ ساختارها هم به جدا کردن پا و برداشتن قدم بعدی کمک می‌کند.

این سازوکار الهام‌بخش ابزارهای گیرنده و ربات‌ها شده است. عکس چند قاب با مقیاس‌های متفاوت دارد؛ خط ۱۰ میکرومتر فقط به قاب میانی مربوط است. رنگ‌ها برای نمایش تصویر افزوده شده‌اند و رنگ طبیعی پای جانور را نشان نمی‌دهند.

Geckofot.jpg: Oskar Gellerbrant derivative work: B kimmel (talk) · Attribution · Wikimedia Commons

واژهٔ علمی امروز · زمین‌شناسی

ریزپلاستیک · Microplastics

ریزپلاستیک نام تکه‌ها و الیاف پلاستیکیِ کوچک‌تر از ۵ میلی‌متر است. بعضی از ابتدا ریز ساخته می‌شوند و بعضی از خردشدن وسایل بزرگ‌تر به وجود می‌آیند. «ریز» هم لزوماً یعنی «نامرئی» نیست؛ همه‌شان به میکروسکوپ احتیاج ندارند!

مثال: یک تکه پلاستیک ممکن است آن‌قدر خرد شود که دیگر به چشم نیاید، اما همچنان پلاستیک باشد. کوچولوشدن با ناپدیدشدن یکی نیست؛ بطری با ریزریزشدن، از پروندهٔ محیط‌زیست تبرئه نمی‌شود!

واژه‌های پیشین

فکت امروز · مأموریت‌ها

برخوردی که زمان مدار را عوض کرد

فضاپیمای دارت عمداً به دیمورفوس برخورد کرد؛ سیارک کوچکی که دور سیارک بزرگ‌ترِ دیدیموس می‌گردد. پس از برخورد، اخترشناسان با تلسکوپ‌های زمینی مدت گردش دیمورفوس را اندازه گرفتند و دیدند یک دور مدار آن کمتر از قبل طول می‌کشد.

پس نتیجه فقط تصویری از یک برخورد نبود: تغییر حرکت سیارک اندازه‌گیری شد.

نادر انقطاع

دانشمندان ایرانی · فرا‌مواد و مدارهای نوری

نادر انقطاع

از پیشگامان «مدارهای متاترونیک نوری» است: طراحی ساختارهایی در مقیاس نانو که برای نور، نقش‌هایی مشابه اجزای مدار الکتریکی داشته باشند. در فرا‌مواد، چیدمان اجزا خواصی می‌سازد که از جنس ماده به‌تنهایی به دست نمی‌آید.

Photo: The Franklin Institute

تصویرسازی خیالیِ هوش مصنوعی

رؤیای علمی · داستان و تصویر خیالی

آخرین مسافر

همهٔ آدم‌ها از شهرِ زیر آب رفته بودند. رباتِ امداد برگشت تا آخرین مسافر را سوار کند: درخت پرتقالی در حیاط یک خانه. مرکز گفت: «این موجود در فهرست مسافران نیست.» ربات نهال را روی صندلی نشاند و کمربندش را بست. در گزارش نوشت: «یک نفر هنوز بوی خانه می‌داد.»

در چنین روزی

امروز در تاریخ علم

  1. ۱۸۷۵حرکت کهکشان‌ها در خط‌های نور۱۵۱ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۸۷۵، وستو اسلیفر (Vesto Slipher)، اخترشناس آمریکایی، به دنیا آمد.
  2. ۱۹۷۳شیمی برای نگهداری غذای دام۵۳ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۷۳، آرتوری ایلماری ویرتانن (Artturi Ilmari Virtanen)، زیست‌شیمی‌دان فنلاندی، درگذشت. او دربارهٔ حفظ ارزش غذایی علوفهٔ سبز پژوهش کرد؛
  • ۱۹۱۴ جیمز گیلبرت بیکر (James Gilbert Baker)، اخترشناس و طراح سامانه‌های اپتیکی، به دنیا آمد.
  • ۱۹۶۶ جمینای ۱۲ (Gemini 12)، مأموریت سرنشین‌دار برنامهٔ جمینای ناسا، پرتاب شد.

ابزار

ابزارها

ماشین‌حساب فارسی، فرمول‌نویس و مبدل واحدها، همین‌جا در سایت؛ و همین‌ها در تلگرام.

همهٔ ابزارها

حساب را همان‌طور که حرف می‌زنید بنویسید: عدد با حروف، درصد، توان و ریشه، تبدیل تومان و ریال، حل معادله. پاسخ را خود ماشین‌حساب می‌سازد، نه حدس هوش مصنوعی.

سه میلیون و دویست هزار تومان، ۹ درصدش؟

۲۸۸٬۰۰۰ تومان

بیش از ۶٬۰۰۰ محاسبه تا امروز

همهٔ ابزارهای فلک‌بین، دسته به دسته

همهٔ ابزارهای فلک‌بین، دسته به دسته

همهٔ ابزارها

تلگرام

بات‌های علمی فلک‌بین

هر بات هر روز گزارش خودش را به گروه‌ها و کانال‌ها می‌فرستد. به گروه یا کانال خودتان اضافه‌شان کنید.

بیش از۲٬۰۰۰گروه و کانال تلگرام

فهرست ۲۶ بات علمی و لینک تلگرام آن‌ها

همهٔ بات‌ها و افزودن به گروه یا کانال کانال فلک‌بین

آزمایشگاه

آزمایشگاه فلک‌بین

پرسش‌های ساده با صحنه‌هایی که می‌شود با آن‌ها بازی کرد؛ در مرورگر خودتان، روی گوشی هم.

همهٔ آزمایشگاه‌ها
افق دیده می‌شود پشت انحنا پنهان چشم

تازهآزمایشگاه انحنای زمین

چقدر از یک چیز دور پشت انحنای زمین پنهان می‌شود؟

ارتفاع چشم، فاصله و شکست نور را عوض کنید و ببینید افق کجاست، چه بخشی از کشتی، برج یا کوه پشت آن پنهان می‌ماند و چشم یا دوربین چه می‌بیند؛ در چهار نمای سه‌بعدی، برش زمین، چشم ناظر و کرهٔ زمین.

  • سه‌بعدی
  • برش زمین
  • چشم ناظر
  • شکست نور
  • دماوند از خزر
باز کردن آزمایشگاه
مسیرهای کشف چند آزمایشگاه پشت هم با روایتی کوتاه برای هر گام: «یک شب رصد»، «سفر به مریخ»، «از ستاره تا طلای گردن‌بند»، «از اتم تا افق کیهان»، «تقویم خورشیدی ما از کجا آمده»

کاوش در آزمایشگاه‌ها و شبیه‌سازها

همهٔ آزمایشگاه‌ها، دسته به دسته

همهٔ آزمایشگاه‌ها، دسته به دسته

همهٔ آزمایشگاه‌ها