واژهنامه · زمین
پایایخبندان permafrost
پایایخبندان خاک، رسوب یا سنگی است که دمای آن دستکم دو سال پیاپی در صفر درجهٔ سلسیوس یا پایینتر باقی بماند.
ممکن است در تابستان سطح خاک نرم و مرطوب باشد، اما در عمق هنوز پایایخبندان وجود داشته باشد. دمای هوا یا ظاهر سطح زمین بهتنهایی این وضعیت را مشخص نمیکند. معیار، دمای خود خاک، رسوب یا سنگ در طول زمان است: دستکم دو سال پیوسته در صفر درجهٔ سلسیوس یا پایینتر.
در یک مثال فرضی، اگر سنگ در عمقی مشخص سه سال پیوسته دمای منفی ۱ درجهٔ سلسیوس داشته باشد، شرط پایایخبندان را دارد؛ حتی اگر آب بسیار کمی در آن باشد. در مقابل، خاکی که فقط یک زمستان یخ میزند و تابستان گرم میشود، با همان مشاهده پایایخبندان محسوب نمیشود.
روی پایایخبندان ممکن است لایهای قرار داشته باشد که هر سال آب شود و دوباره یخ بزند؛ به آن «لایهٔ فعال» میگویند. برای تشخیص تغییر پایایخبندان باید دمای عمقهای مربوط و تغییرات چندساله را دنبال کرد. این نام به ماندگاری در بازهٔ تعریف اشاره دارد و به معنی تغییرناپذیری یا ناتوانی زمین در گرمشدن نیست.
پرسشهای رایج
آیا پایایخبندان حتماً پر از یخ است؟
پایایخبندان با دما و مدت ماندگاری آن تعریف میشود، نه با مقدار یخ موجود در زمین. خاک مرطوب میتواند یخ فراوان داشته باشد، اما سنگ خشک نیز اگر دستکم دو سال پیوسته در صفر درجهٔ سلسیوس یا پایینتر بماند، پایایخبندان است. از این نام بهتنهایی نمیتوان حجم یخ زیر زمین را نتیجه گرفت.
آیا آبشدن سطح خاک در تابستان یعنی پایایخبندان از بین رفته است؟
آبشدن فصلی سطح خاک بهتنهایی نشان نمیدهد که پایایخبندان زیر آن از بین رفته است. لایهٔ فعالِ روی پایایخبندان میتواند تابستان آب شود و زمستان دوباره یخ بزند، درحالیکه بخش زیرین همچنان شرط دمایی را حفظ کند. تشخیص ازبینرفتن پایایخبندان به ثبت دمای زمین در عمق مربوط و بررسی تداوم تغییر نیاز دارد.







