واژهنامه · روش علمی
مقایسههای متعدد multiple comparisons
مقایسههای متعدد انجام چند مقایسهٔ آماری در یک بررسی است که میتواند احتمال دستکم یک نتیجهٔ مثبت کاذب را در مجموعهٔ مقایسهها افزایش دهد.
هر آزمون آماری میتواند به رد نادرست فرض صفر بینجامد. اگر پژوهشگر چندین مقایسه انجام دهد، فرصتهای بیشتری برای چنین خطایی ایجاد میشود. در یک مثال فرضی، ۲۰ آزمون مستقل را در نظر بگیرید که همهٔ فرضهای صفر آنها درستاند و احتمال رد نادرست در هر آزمون ۵٪ است. احتمال اینکه هیچ رد نادرستی رخ ندهد، ۰٫۹۵ به توان ۲۰ است؛ بنابراین احتمال دستکم یک رد نادرست حدود ۶۴٪ میشود.
عدد ۶۴٪ مربوط به مجموعهٔ آزمونهاست؛ احتمال خطای هر آزمون همچنان ۵٪ است. اگر آزمونها وابسته باشند، محاسبهٔ سادهٔ بالا لزوماً درست نیست. انتخاب خانوادهٔ مقایسهها نیز باید با پرسش پژوهش و شیوهٔ گزارش نتایج سازگار باشد، نه اینکه پس از دیدن نتیجهها برای دلخواهشدن پاسخ تغییر کند.
برای کنترل خطا روشهای گوناگونی وجود دارد. روش بونفرونی برای کنترل احتمال دستکم یک رد کاذب، آستانهٔ خطای خانواده را میان آزمونها تقسیم میکند؛ در نمونهٔ ۲۰آزمونی با هدف ۵٪، آستانهٔ هر آزمون ۰٫۲۵٪ خواهد بود. این روش به استقلال نیاز ندارد، اما میتواند توان کشف اثر واقعی را کاهش دهد.
پرسشهای رایج
آیا انجام مقایسههای متعدد نشانهٔ تقلب است؟
مقایسههای متعدد اغلب برای پاسخدادن به پرسشهای پژوهش ضروریاند و انجام آنها بهخودیخود تقلب نیست. مشکل زمانی ایجاد میشود که شمار آزمونها و شیوهٔ انتخاب نتیجه پنهان بماند یا نتیجهٔ منتخب مانند تنها آزمونِ ازپیشتعیینشده گزارش شود. گزارش روشن تحلیلها و انتخاب روش کنترل خطای متناسب، امکان ارزیابی معتبرتر یافتهها را فراهم میکند.
آیا اصلاح بونفرونی همیشه بهترین انتخاب است؟
اصلاح بونفرونی راهی برای کنترل احتمال دستکم یک رد کاذب در خانوادهٔ آزمونهاست، اما همیشه کارآمدترین روش نیست. وقتی آزمونها بسیار زیاد یا بهشدت وابستهاند، ممکن است کشف اثرهای واقعی دشوار شود. روش مناسب به پرسش پژوهش، ساختار وابستگی و نوع خطایی که میخواهیم کنترل کنیم بستگی دارد؛ انتخاب باید توجیه و گزارش شود.







