واژهنامه · تقویم و زمان
ثانیهٔ کبیسه leap second
ثانیهٔ کبیسه تعدیل یکثانیهای ساعت هماهنگ جهانی با افزودن یا حذف یک ثانیه است تا اختلاف آن با ساعت جهانیِ مبتنی بر چرخش زمین محدود بماند.
ساعت اتمی ثانیهها را با آهنگی بسیار پایدار میشمارد، اما سرعت چرخش زمین کمی تغییر میکند. برای نزدیک نگهداشتن ساعت هماهنگ جهانی به ساعت جهانیِ حاصل از چرخش زمین، سازوکار ثانیهٔ کبیسه شمار ثانیههای یک روز معین را تغییر میدهد؛ طول خود ثانیهٔ استاندارد عوض نمیشود. تصمیم دربارهٔ اجرای این تعدیل بر پایهٔ رصد چرخش زمین گرفته میشود، نه با برنامهای ثابت برای هر سال.
در یک نمونهٔ فرضی از افزودن ثانیهٔ کبیسه، روزی در ساعت هماهنگ جهانی بهجای ۸۶۴۰۰ ثانیه، ۸۶۴۰۱ ثانیه دارد و پس از ۲۳:۵۹:۵۹، برچسب ۲۳:۵۹:۶۰ پیش از نیمهشب میآید. در تعدیل منفی، یک ثانیه از شمارش حذف میشود. این تغییر را با سال کبیسه اشتباه نگیرید: افزودن روز به تقویم برای هماهنگی سال با فصلهاست، اما ثانیهٔ کبیسه به رابطهٔ ساعت و چرخش روزانهٔ زمین مربوط میشود.
پرسشهای رایج
آیا ثانیهٔ کبیسه هر سال اضافه میشود؟
ثانیهٔ کبیسه برنامهٔ سالانهٔ ثابت ندارد؛ زمان اجرای آن به اختلاف ساعت هماهنگ جهانی و ساعت جهانی وابسته است و سرویس بینالمللی چرخش زمین و سامانههای مرجع آن را اعلام میکند. هر تعدیل، ۱ ثانیه است، اما از روی تعداد سالهای گذشته نمیتوان زمان تعدیل بعدی را نتیجه گرفت.
آیا ثانیهٔ کبیسه یعنی زمین همیشه کندتر میچرخد؟
ثانیهٔ کبیسه پاسخ به اختلاف انباشتهٔ ساعت هماهنگ جهانی و ساعت جهانیِ مبتنی بر چرخش زمین است و به معنی کاهش همیشگی سرعت چرخش زمین نیست. طول روز نوسان دارد و چرخش زمین در برخی بازهها تندتر میشود. سازوکار ثانیهٔ کبیسه امکان افزودن یا حذف ۱ ثانیه را دارد؛ تشخیص نیاز به تعدیل بر پایهٔ اندازهگیری انجام میشود.







