سال کبیسه Leap year

زمین برای یک دور کامل به دور خورشید حدود ۳۶۵ روز و نزدیک به شش ساعت زمان می‌برد. تقویم اما فقط روزهای کامل می‌شمرد. اگر هر سال را ۳۶۵ روز بگیریم، هر چهار سال حدود یک روز عقب می‌افتیم و کم‌کم تاریخ‌ها از فصل‌ها جدا می‌شوند. سال کبیسه همین مشکل را حل می‌کند.

سال کبیسه چطور تعیین می‌شود؟

در تقویم میلادی سالی که بر ۴ بخش‌پذیر است کبیسه است، مگر آنکه بر ۱۰۰ بخش‌پذیر باشد و بر ۴۰۰ نباشد. بنابراین ۲۰۲۴ و ۲۰۲۸ کبیسه‌اند، ۱۹۰۰ و ۲۱۰۰ نه، و ۲۰۰۰ کبیسه بود. در سال کبیسه فوریه ۲۹ روز و سال ۳۶۶ روز دارد.

در گاه‌شماری هجری خورشیدی، که تقویم رسمی ایران است، سال از لحظهٔ واقعی اعتدال بهاری آغاز می‌شود. در سال کبیسه، اسفند ۳۰ روز دارد تا نوروز بعدی دوباره با لحظهٔ اعتدال هماهنگ بماند. هر چهار سال یک‌بار و گاه پس از پنج سال، یک کبیسه پیش می‌آید و قاعدهٔ آن پیچیده‌تر از تقویم میلادی است (گاه‌شماری هجری خورشیدی).

چرا فقط یک روز اضافه می‌کنیم؟

طول متوسط سال خورشیدی حدود ۳۶۵٫۲۴۲۲ روز است و ۰٫۲۴۲۲ روز مازاد در حدود چهار سال به یک روز می‌رسد. تقویم ژولیانی هر چهار سال یک روز کبیسه می‌گرفت و کمی زیاد بود. قاعدهٔ میلادی با حذف سه کبیسه در هر ۴۰۰ سال این خطا را بسیار کم می‌کند.

ریشهٔ همهٔ اینها گردش زمین به دور خورشید است که با چرخش روزانه زمین (چرخش زمین) هم‌مقیاس نیست. دقت در اندازه‌گیری این دو دوره، دانشمندانی چون عمر خیام را به محاسبهٔ تقویم‌های دقیق کشاند.

پرسش‌های رایج

### سال کبیسه چیست؟
سال کبیسه سالی با یک روز اضافه است که برای هماهنگ ماندن تقویم با سال خورشیدی افزوده می‌شود. در تقویم میلادی ۳۶۶ روز دارد.

### چرا ۱۹۰۰ کبیسه نبود؟
چون ۱۹۰۰ سال سده‌ای است و بر ۴۰۰ بخش‌پذیر نیست. قاعدهٔ تقویم میلادی این‌گونه سال‌ها را کبیسه نمی‌گیرد.

### هر چند سال یک‌بار سال کبیسه داریم؟
در تقویم میلادی معمولاً هر چهار سال، با استثنای سال‌های سده‌ای. در تقویم هجری خورشیدی معمولاً هر چهار سال و گاه پنج سال.

### کبیسهٔ هجری شمسی چطور حساب می‌شود؟
بر پایهٔ لحظهٔ دقیق اعتدال بهاری به وقت تهران؛ اگر اعتدال قبل از ظهر باشد همان روز نوروز است. به همین دلیل کبیسه در این تقویم از قاعده‌ای ساده تبعیت نمی‌کند.