چرخش زمین Earth's rotation

زمین مانند فرفره‌ای غول‌پیکر به دور محوری فرضی می‌چرخد که از قطب شمال و جنوب می‌گذرد. چرخش از غرب به شرق است، یعنی از بالای قطب شمال، خلاف جهت عقربه‌های ساعت. به همین دلیل خورشید، ماه و ستاره‌ها در آسمان از شرق به غرب حرکت می‌کنند.

چرخش زمین با چه سرعتی است؟

یک دور کامل چرخش زمین نسبت به ستاره‌ها حدود ۲۳ ساعت و ۵۶ دقیقه طول می‌کشد (یک روز نجومی). چون زمین هم‌زمان به دور خورشید می‌گردد، فاصلهٔ دو ظهر متوالی حدود ۲۴ ساعت است (زمان نجومی). سرعت سطح زمین به عرض جغرافیایی بستگی دارد: روی استوا حدود ۱۶۷۰ کیلومتر بر ساعت و در قطب‌ها تقریباً صفر. ما این حرکت را حس نمی‌کنیم، چون سرعت چرخش ثابت است و اتمسفر و همه چیز با زمین می‌چرخند.

از کجا بفهمیم که زمین می‌چرخد؟

مدرک قدیمی و مشهور آن آونگ فوکو است. لئون فوکو در ۱۸۵۱ آونگی بلند در پاریس آویخت و نشان داد که صفحهٔ نوسانش به آرامی می‌چرخد، چون زمین زیر آن می‌چرخد. نیروی کوریولیس هم، که مسیر بادها و جریان‌های اقیانوسی را منحرف می‌کند و گردبادها را در نیم‌کرهٔ شمالی خلاف عقربه‌های ساعت می‌چرخاند، از چرخش زمین می‌آید. ایدهٔ گردش زمین را اخترشناسانی چون آریستارخوس ساموسی و بعدها نیکلاس کوپرنیک مطرح کردند.

زمین چرخش را رفته‌رفته آهسته می‌کند. نیروی کشندی ماه و خورشید سبب می‌شود طول روز در هر سده حدود ۱٫۷ میلی‌ثانیه بیشتر شود. چند صد میلیون سال پیش روز حدود ۲۲ ساعت بود. محور زمین هم کج است (انحراف محوری) و فصل‌ها از آن می‌آیند.

پرسش‌های رایج

### چرا چرخش زمین را حس نمی‌کنیم؟
چون زمین با سرعت ثابتی می‌چرخد و هوا و ما هم همراه آن می‌چرخیم. فقط تغییر سرعت را حس می‌کنیم نه سرعت یکنواخت را.

### زمین در چه جهتی می‌چرخد؟
از غرب به شرق. به همین دلیل خورشید از شرق طلوع می‌کند.

### سرعت چرخش زمین چقدر است؟
روی استوا حدود ۱۶۷۰ کیلومتر بر ساعت. در عرض‌های بالاتر کمتر است و در قطب‌ها نزدیک صفر.

### آیا چرخش زمین دارد کند می‌شود؟
بله، به‌خاطر نیروی کشندی ماه، طول روز در هر سده حدود ۱٫۷ میلی‌ثانیه بیشتر می‌شود.