دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
پادماده Antimatter
پادماده از پادذرهها ساخته شده است که جرم برابر با ذرهٔ متناظر دارند و برای ذرات باردار، بارشان مخالف است. فنای ذره و پادذره میتواند فوتونها یا ذرات دیگری تولید کند.
پادماده (Antimatter) از پادذرهها ساخته شده است. پادذرهٔ هر ذره همان جرم را دارد و برخی ویژگیهای کوانتومی آن مخالف است؛ برای ذرات باردار، بار الکتریکی نیز مخالف است. بعضی ذرات خنثی پادذرهٔ خودشاناند. برای نمونه پادذرهٔ الکترون «پوزیترون» با بار مثبت است و پادذرهٔ پروتون «پادپروتون» با بار منفی. پادذرهها میتوانند «پادّاتم» بسازند؛ برای نمونه، پادهیدروژن معمولی از یک پادپروتون و یک پوزیترون ساخته میشود.
پادماده چگونه کشف شد؟
در سال ۱۹۲۸ پل دیراک معادلهای نوشت که الکترون را با نسبیت سازگار میکرد و پیامد آن وجود ذرهای با بار مخالف بود. در ۱۹۳۲ کارل اندرسون پوزیترون را در ردهای پرتوهای کیهانی دید و برای آن جایزهٔ نوبل گرفت. پادپروتون در ۱۹۵۵ و پادهیدروژن در ۱۹۹۵ در شتابدهندهها ساخته شد و آزمایش آلفا (ALPHA) در سرن (CERN) در ۲۰۱۱ پادهیدروژن را حدود ۱۰۰۰ ثانیه در تله نگه داشت.
وقتی ماده و پادماده برخورد میکنند
وقتی ذره و پادذرهٔ متناظر فنا میشوند، انرژی آنها به شکل فوتونها یا ذرات دیگر و انرژی جنبشی آنها ظاهر میشود؛ برای نمونه، فنای الکترون و پوزیترون میتواند پرتو گاما تولید کند. این همان رابطهٔ جرم و انرژی $E = mc^2$ است که آلبرت اینشتین آن را مطرح کرد. بازده این تبدیل بسیار بالاست، ولی ساخت پادماده بسیار دشوار و گران است. بنابراین امروز پادماده را بهعنوان منبع سوخت به کار نمیبریم. کاربرد واقعی آن در پزشکی است: توموگرافی گسیل پوزیترون (PET) از پوزیترون برای تصویربرداری از بدن استفاده میکند.
معمای پادماده در جهان
نظریهها میگویند در مهبانگ باید ماده و پادماده به مقدار برابر ساخته میشد. اما جهان امروز تقریباً فقط از ماده ساخته شده است. اینکه پادمادهٔ نخستین به کجا رفت یکی از پرسشهای باز فیزیک است و «عدم تقارن باریونی» نام دارد. گمان میرود تفاوت بسیار کوچکی در رفتار ماده و پادماده باعث شده اندکی ماده باقی بماند. این موضوع به معمای ماده تاریک هم ربطی ندارد؛ ماده تاریک چیز دیگری است و پادماده نیست.
پرسشهای رایج
پادماده چیست؟
پادماده از پادذرهها ساخته شده است که جرم برابر با ذرهٔ متناظر دارند و برای ذرات باردار، بارشان مخالف است.
وقتی ماده و پادماده به هم میرسند چه میشود؟
در فنای ذره و پادذره، انرژی به شکل فوتونها یا ذرات دیگر و انرژی جنبشی آنها ظاهر میشود؛ همهٔ محصولات لزوماً پرتو گاما نیستند.
آیا پادماده واقعاً وجود دارد؟
بله. پادماده در آزمایشگاه ساخته شده است و پوزیترونها در پرتوهای کیهانی و در دستگاههای پزشکی PET هم دیده میشوند.
چرا جهان از ماده است نه پادماده؟
دانشمندان هنوز دلیل قطعی ندارند. پادماده در مهبانگ باید بهاندازهٔ ماده ساخته میشد، و اینکه چرا ماده غالب شد از پرسشهای باز فیزیک است.
منابع
- ALPHA · CERN
- Antimatter · CERN
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از پادماده گفتهاند.







