مه‌بانگ (بیگ‌بنگ) Big Bang

مه‌بانگ نظریه‌ای است که تاریخ جهان را از آغازی داغ و چگال تا امروز شرح می‌دهد. این نظریه نمی‌گوید «انفجاری» در نقطه‌ای از فضا رخ داد؛ بلکه می‌گوید خود فضا در همه‌جا منبسط می‌شود و در گذشته همه‌چیز بسیار به هم نزدیک‌تر و داغ‌تر بود.

شواهد اصلی مه‌بانگ

سه ستون اصلی این نظریه، شواهد رصدی‌اند:

• انبساط جهان: کهکشان‌های دور از ما دور می‌شوند و هر چه دورترند سریع‌تر؛ قانون هابل. این همان انبساط جهان است که با انتقال به سرخ دیده می‌شود.
• ریزموج زمینهٔ کیهانی: تابشی با دمای حدود ۲٫۷ کلوین که از همهٔ جهت‌ها می‌رسد و بازماندهٔ جهان آغازین است، یعنی ریزموج زمینهٔ کیهانی.
• فراوانی عنصرها: نسبت هیدروژن به هلیوم و اندکی لیتیوم در جهان با پیش‌بینی هسته‌زایی نخستین دقایق جهان جور است.

جهان از آغاز تا امروز

در کسری از ثانیه، جهان طبق نظریهٔ تورم کیهانی به‌سرعت منبسط شد. پس از چند دقیقه، هسته‌های سبک پدید آمدند. حدود ۳۸۰ هزار سال بعد، جهان آن‌قدر سرد شد که اتم‌ها شکل گرفتند و نور آزاد شد. سپس ستارگان و کهکشان‌ها از ابرهای گاز و مادهٔ تاریک ساخته شدند. تاریخچهٔ کیهان و سن جهان را همین مدل می‌دهد.

مه‌بانگ چه چیزی را توضیح نمی‌دهد؟

مه‌بانگ توضیح نمی‌دهد که پیش از آغاز چه بود، یا چرا جهان وجود دارد. فیزیک شناخته‌شده در نزدیکی لحظهٔ صفر، که چگالی بی‌نهایت می‌شود، از کار می‌افتد و به نظریهٔ گرانش کوانتومی نیاز دارد. اصطلاح «بیگ‌بنگ» را اخترشناس فرد هویل در ۱۹۴۹ در رادیوی بی‌بی‌سی به کار برد؛ خود او بعدها گفت قصدش توهین نبوده و فقط تصویری گویا برای شنوندگان رادیو می‌خواسته است. آیندهٔ جهان در بحث سرانجام کیهان بررسی می‌شود.

پرسش‌های رایج

### مه‌بانگ یعنی چه؟
مه‌بانگ نظریهٔ آغاز جهان از حالتی بسیار داغ و چگال و انبساط آن در ۱۳٫۸ میلیارد سال گذشته است.

### آیا مه‌بانگ یک انفجار بود؟
نه به معنای معمول. فضا در همه‌جا منبسط شد و مرکزی در کار نبود که انفجار از آن آغاز شده باشد.

### شواهد مه‌بانگ چیست؟
انبساط جهان، تابش زمینهٔ ریزموج کیهانی و فراوانی هیدروژن و هلیوم در جهان.

### پیش از مه‌بانگ چه بود؟
دانشمندان هنوز پاسخ علمی قطعی ندارند. نظریه‌های مختلفی مطرح است، اما هیچ‌کدام تأیید رصدی نشده است.