دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
دما و گرما Temperature and heat
دما معیاری از گرم یا سرد بودن ماده و تعیینکنندهٔ جهت انتقال خودبهخودی گرماست و گرما انرژیای که به دلیل اختلاف دما از جسمی به جسم دیگر منتقل میشود؛ دما با درجه یا کلوین و گرما با ژول سنجیده میشود.
نامهای دیگر: تفاوت دما و گرما
در زبان روزمره دما و گرما را یکی میگیریم، اما در فیزیک دو مفهوم متفاوتاند. دما گرم یا سرد بودن را مشخص میکند. در مدل جنبشی ساده، بهویژه برای گاز ایدهآل، دما با میانگین انرژی جنبشی ذرهها مرتبط است. گرما انرژی در حال انتقال است، نه چیزی که جسم «دارد». وقتی دو جسم با دماهای متفاوت تماس بگیرند، گرما از جسم داغتر به سردتر میرود تا دماها برابر شوند.
دما چگونه سنجیده میشود؟
سه مقیاس رایج است:
| مقیاس | یخ میزند | میجوشد (فشار معمولی) |
|---|---|---|
| سلسیوس | ۰ | ۱۰۰ |
| فارنهایت | ۳۲ | ۲۱۲ |
| کلوین | ۲۷۳٫۱۵ | ۳۷۳٫۱۵ |
کلوین مقیاس مطلق است و از صفر مطلق آغاز میشود. سنجش دما با دماسنج بر پایهٔ انبساط گرمایی مایع یا حسگرهای الکترونیکی انجام میشود.
گرما چیست و چگونه حساب میشود؟
گرما با ژول یا کالری سنجیده میشود. برای فرایند بدون تغییر فاز و با گرمای ویژهٔ تقریباً ثابت، مقدار گرمای لازم برای تغییر دما از رابطهٔ زیر میآید:
m جرم، c گرمای ویژه و ΔT تغییر دماست. آب گرمای ویژهٔ بسیار بزرگی دارد (حدود ۴۲۰۰ ژول بر کیلوگرم بر درجه)، پس دیرتر گرم و سرد میشود. به همین دلیل دریاها آبوهوای ساحل را معتدل میکنند.
تفاوت دما و گرما در چیست؟
یک قطره آب جوش و یک وان آب ولرم را در نظر بگیرید: دمای قطره بالاتر است، ولی وان انرژی درونی (گرمایی) بسیار بیشتری دارد. دما به مقدار ماده بستگی ندارد، ولی انرژی گرمایی کل به آن بستگی دارد. گرما به چند صورت منتقل میشود که در انتقال گرما آمده است. این مفاهیم در ترمودینامیک رسمی میشوند.
پرسشهای رایج
فرق دما و گرما چیست؟
دما معیاری از گرم یا سرد بودن است، اما گرما انرژیای است که از جسم داغ به سردتر منتقل میشود. دما با درجه و گرما با ژول سنجیده میشود.
گرما از کجا به کجا میرود؟
گرما خودبهخود از جسم با دمای بالاتر به جسم با دمای پایینتر جاری میشود. این رفتار هنگام برابر شدن دماها پایان مییابد.
چرا آب دیر گرم میشود؟
آب گرمای ویژهٔ بسیار بالایی دارد و برای بالا رفتن دمایش انرژی زیادی لازم است. به همین سبب دیر گرم و دیر سرد میشود.
سرما چیست؟
سرما مادهای مستقل نیست و فقط نبود یا کمی گرماست. وقتی میگوییم چیزی سرد است، یعنی دمایش پایین و گرما از بدن ما به آن میرود.
منابع
- 1.4 Heat Transfer, Specific Heat, and Calorimetry · OpenStax / Rice University
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از دما و گرما گفتهاند.







