دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
جرم Mass
جرم کمیتی است که مقدار ماده و مقاومت جسم در برابر تغییر حرکت (لختی) را نشان میدهد و در دستگاه SI با کیلوگرم سنجیده میشود؛ با وزن که نیروی گرانش بر جسم است، فرق دارد.
نامهای دیگر: جرم و وزن، تفاوت جرم و وزن

در زندگی روزمره معمولاً «جرم» و «وزن» را یکی میگیریم، اما در فیزیک این دو کمیت متفاوتاند. جرم خاصیت خود جسم است و جای آن را عوض نمیکند، اما وزن به اینکه جسم کجاست بستگی دارد.
جرم دقیقاً چیست؟
جرم دو نقش دارد. نخست، لختی: هرچه جرم بیشتر باشد، تغییر حرکت جسم دشوارتر است. طبق قانون دوم نیوتن F = ma برای شتاب یکسان به نیروی بیشتری نیاز است. دوم، جرم گرانشی: میزان جاذبهای که جسم میسازد و حس میکند. در قانون گرانش عمومی نیوتن نیروی گرانش با حاصلضرب جرمها متناسب است. آزمایشها نشان میدهند این دو نوع جرم با دقت بسیار بالا برابرند و همین پایهٔ نسبیت عام است. یکای جرم کیلوگرم است.
تفاوت جرم و وزن چیست؟
وزن نیرویی است که گرانش بر جسم وارد میکند و از رابطهٔ W = mg به دست میآید. جرم شما روی ماه همان جرم روی زمین است، اما وزنتان حدود یکششم میشود، چون گرانش ماه ضعیفتر است. در فضا و در حالت بیوزنی وزن ظاهری صفر است ولی جرم تغییر نمیکند: فضانورد هنوز برای هل دادن یک جسم سنگین باید نیرو بزند.
جرم از کجا میآید؟
بیشتر جرم مادهٔ معمولی در اتمها است و از آن هم بیشتر در هسته. اما جرم پروتون و نوترون فقط حدود یک درصدش به جرم کوارکهای سازنده برمیگردد. بقیه از انرژی پیوند کوارکها میآید، چون طبق رابطهٔ اینشتین همارزی جرم و انرژی انرژی هم جرم دارد. جرم بنیادی ذرههایی مثل الکترون از برهمکنش با میدان هیگز میآید، چنانکه در مدل استاندارد آمده است. انرژی و جرم در عمل دو جلوهٔ یک چیزند.
پرسشهای رایج
فرق جرم و وزن چیست؟
جرم مقدار ماده و لختی جسم است و ثابت میماند. وزن نیروی گرانش بر جسم است و با مکان تغییر میکند.
جرم با چه یکایی سنجیده میشود؟
در دستگاه SI با کیلوگرم. وزن را چون نیرو است با نیوتن میسنجند.
چرا در فضا بیوزنی داریم ولی جرم داریم؟
چون بیوزنی یعنی احساس نبودن نیروی تکیهگاه در سقوط آزاد. جرم همچنان هست و لختی نشان میدهد.
آیا جرم میتواند به انرژی تبدیل شود؟
بله. طبق E = mc² بخشی از جرم در همجوشی و شکافت هستهای به انرژی تبدیل میشود.
منابع
- DOE Explains Quarks and Gluons · U.S. Department of Energy
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهاز کجا میدانیم انسان واقعاً روی ماه قدم گذاشته است؟شواهد فرود ماه را از رصدهای بیرون از ناسا تا ابزارهای سطح و فیلمهای بحثبرانگیز دنبال کنیم؛ هر مدرک چه چیزی را روشن میکند و کدام نتیجه از آن برنمیآید؟
- مقالهچطور با دوربین دوچشمی، رصد آسمان را شروع کنیم؟با دوربین دوچشمی خودتان سراغ ماه، خوشههای ستارهای باز و قمرهای مشتری بروید. با یک تمرین کوتاه ببینید تنظیم فوکوس و تکیه دادن آرنجها چه فرقی در منظره ایجاد میکند.
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از جرم گفتهاند.
2MASS J17554042+۶۵۵۱۲۷۷۲۸ اسفند ۱۴۰۰






