واژهنامه · فضا و پرواز فضایی
دلتا وی delta-v
دلتا وی تغییر بردار سرعت فضاپیما در یک مانور است که در بودجهبندی مأموریت، مجموع اندازهٔ تغییرسرعتهای لازم را نیز با این نام بیان میکنند.
دلتا وی به تغییر بردار سرعت مربوط است؛ پس هم تغییر مقدار سرعت و هم تغییر جهت آن اهمیت دارد. برای برنامهریزی سفر، مهندسان اندازهٔ تغییرسرعتهای مانورها را جداگانه جمع میکنند و «بودجهٔ دلتا وی» میسازند. این بودجه را نباید با تفاضل سادهٔ سرعت نهایی و اولیه یکی گرفت؛ گرانش نیز در فاصلهٔ مانورها سرعت فضاپیما را تغییر میدهد.
در مثالی فرضی و با نادیدهگرفتن نیروهای دیگر، موتور نخست ۱۰۰ متر بر ثانیه به سرعت در یک جهت میافزاید و سپس مانوری برابر در جهت مخالف انجام میدهد. سرعت نهایی به مقدار اولیه برمیگردد، اما بودجهٔ مصرفشده ۲۰۰ متر بر ثانیه است. مقدار پیشرانهٔ لازم برای تأمین این بودجه به ضربهٔ ویژه و نسبت جرم ابتدا و انتهای کار موتور وابسته است؛ بنابراین دلتا وی نه مسافت سفر است و نه تعداد کیلوگرم سوخت.
پرسشهای رایج
آیا دلتا وی بیشتر همیشه یعنی سرعت نهایی بیشتر؟
دلتا وی بیشتر الزاماً به معنی سرعت نهایی بیشتر نیست، چون مانور ممکن است برای کاهش سرعت یا تغییر جهت انجام شود. مثلاً در یک حالت فرضی، دو تغییرسرعتِ ۵۰ متر بر ثانیه در جهتهای مخالف، بودجهای برابر ۱۰۰ متر بر ثانیه مصرف میکنند، درحالیکه اثر برداری آنها، با نادیدهگرفتن نیروهای دیگر، صفر است.
چرا از روی دلتا وی نمیتوان مقدار پیشرانه را مستقیم حساب کرد؟
دلتا وی یکای متر بر ثانیه دارد و مقدار جرم مصرفی را بهتنهایی مشخص نمیکند. برای محاسبهٔ پیشرانه باید جرم فضاپیما و ضربهٔ ویژهٔ موتور را نیز دانست. در مدل ایدئال، معادلهٔ موشک تسیولکوفسکی دلتا وی را به نسبت جرم اولیه و نهایی مرتبط میکند؛ بنابراین دو فضاپیمای متفاوت برای یک مانور یکسان ممکن است مصرف پیشرانهٔ متفاوتی داشته باشند.







