واژهنامه · فضا و پرواز فضایی
ضربهٔ ویژه specific impulse
ضربهٔ ویژه سنجهٔ بهرهوری مصرف پیشرانه است که در قرارداد ثانیه، از تقسیم رانش بر حاصلضرب نرخ مصرف جرم پیشرانه و شتاب گرانش مرجع استاندارد به دست میآید.
ضربهٔ ویژه نشان میدهد موتور از هر مقدار پیشرانه چه اندازه اثر پیشرانشی میگیرد. در قرارداد رایج مهندسی، رانش را بر نرخ مصرف جرم پیشرانه و شتاب مرجع استاندارد تقسیم میکنند؛ نتیجه با ثانیه بیان میشود. شتاب مرجع برابر ۹٫۸۰۶۶۵ متر بر مجذور ثانیه است و حتی در سفر به ماه یا مریخ عوض نمیشود؛ این عدد، گرانش محلی مقصد نیست.
فرض کنید موتوری در یک نمونهٔ آموزشی، ضربهٔ ویژهٔ ۳۰۰ ثانیه داشته باشد و در هر ثانیه ۱ کیلوگرم پیشرانه مصرف کند؛ رانش متناظر حدود ۲۹۴۲ نیوتن خواهد بود. عدد ۳۰۰ ثانیه مدت روشنماندن موتور را نمیگوید. ضربهٔ ویژهٔ بزرگتر، برای نسبت جرم یکسان، دلتا وی بیشتری فراهم میکند، اما بهتنهایی نشانهٔ رانش بیشتر یا بازده بالاتر تبدیل انرژی نیست؛ انتخاب موتور به نیازهای مأموریت هم بستگی دارد.
پرسشهای رایج
چرا یکای ضربهٔ ویژه ثانیه است؟
یکای ثانیه در ضربهٔ ویژه از تقسیم رانش بر نرخ مصرف جرم و شتاب مرجع استاندارد به دست میآید. این ترکیبِ یکاها زمان میدهد، اما زمان کار موتور را تعیین نمیکند. مثلاً ضربهٔ ویژهٔ فرضیِ ۳۰۰ ثانیه به معنی خاموششدن موتور پس از ۳۰۰ ثانیه نیست؛ مدت کار به ذخیرهٔ پیشرانه و نرخ مصرف وابسته است.
آیا موتور با ضربهٔ ویژهٔ بیشتر همیشه قویتر است؟
ضربهٔ ویژهٔ بیشتر یعنی استفادهٔ مؤثرتر از جرم پیشرانه برای ایجاد تغییرسرعت، نه لزوماً رانش بیشتر. موتور فرضی با ضربهٔ ویژهٔ ۳۰۰۰ ثانیه ممکن است بهسبب نرخ مصرف بسیار کم، رانش کوچکی داشته باشد. برای بلندکردن پرتابگر از زمین یا انجام مانوری سریع، باید رانش و جرم وسیله را نیز بررسی کرد.







