واژه‌نامه · فضا و پرواز فضایی
پرتابگر launch vehicle
پرتابگر موشکی است که محموله‌ای مثل ماهواره، کاوشگر یا فضاپیمای سرنشین‌دار را از زمین به مدار یا فراتر می‌برد و معمولاً از چند طبقه ساخته شده است.
برای ماندن در مدار پایین زمین، محموله باید به سرعت افقی حدود ۷٫۸ کیلومتر در ثانیه برسد، یعنی نزدیک ۲۸ هزار کیلومتر بر ساعت. بالا رفتن تا ارتفاع ۲۰۰ یا ۴۰۰ کیلومتری بخش آسان کار است؛ بیشتر سوخت پرتابگر صرف همین سرعت افقی میشود.
معادلهٔ موشک تسیولکوفسکی نشان می‌دهد چرا پرتابگرها چندطبقه‌اند: هر طبقه پس از تمام شدن سوختش جدا میشود تا موشک وزن مخزن خالی را بیهوده بالا نبرد. حتی با این ترفند، معمولاً فقط چند درصد جرم پرتابگر در لحظهٔ برخاستن به مدار می‌رسد و بقیه سوخت و سازه است.
پرتابگرها را بیشتر با جرم محموله‌ای می‌سنجند که تا مدار پایین زمین می‌برند: از چند صد کیلوگرم در پرتابگرهای کوچک تا بیش از ۱۰۰ تن در بزرگ‌ترین‌ها، مثل ساترن ۵ (Saturn V) که فضانوردان آپولو را به ماه برد.
در فلک‌بین ببینید
پرسش‌های رایج
چرا پرتابگرها رو به شرق پرتاب میشوند؟
بیشتر پرتابگرها رو به شرق پرتاب میشوند تا از چرخش زمین سرعت رایگان بگیرند. سطح زمین در استوا با سرعت حدود ۴۶۵ متر در ثانیه به سمت شرق میچرخد و این سرعت در عرضهای جغرافیایی بالاتر کمتر میشود. برای همین پایگاههای پرتاب نزدیک استوا برای رسیدن به مدار زمینایستا سوخت کمتری لازم دارند. ماهوارههای مدار قطبی استثناءاند و رو به شمال یا جنوب پرتاب میشوند.
پرتابگر با موشک چه فرقی دارد؟
هر پرتابگر یک موشک است، ولی هر موشکی پرتابگر نیست. پرتابگر موشکی است که برای رساندن محموله به مدار یا فراتر ساخته شده و معمولاً چند طبقه دارد. موشکهای کوچکتر ممکن است فقط تا ارتفاعی بالا بروند و دوباره پایین بیایند، مثل موشکهای کاوش جو که چند دقیقه داده جمع میکنند و هرگز به سرعت مداری نمیرسند.
نام‌های دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلک‌بین: پرتابگر.
- ماهواره‌بر رایجبسیار رایج در خبر و متن ایرانی؛ دقیقاً satellite launch vehicle و محدودتر از پرتابگر
- موشک پرتاب‌کننده رایجساخت توصیفی؛ شاهد مستقیم ندیدم
