اگر بدانی قرصت بی‌داروست، باز هم ممکن است حالت بهتر شود؟

شواهد چه می‌گویند؟

تد کپچاک و همکارانش در سال ۲۰۱۰، این سؤال عجیب را روی ۸۰ بیمار مبتلا به نشانگان رودهٔ تحریک‌پذیر آزمودند. یک گروه قرص بی‌مادهٔ دارویی دریافت کرد و این موضوع از آن‌ها پنهان نشد؛ گروه دیگر قرص نگرفت. زمان و کیفیت ارتباط با درمانگران در دو گروه مشابه بود. پس از سه هفته، گروه دارونمای آشکار در بعضی شاخص‌های گزارش‌شدهٔ علائم، بهبود بیشتری نشان داد.

این نتیجه، باور رایجِ «دارونما فقط وقتی اثر دارد که بیمار فریب بخورد» را به چالش می‌کشد. اما نمی‌گوید هر قرص قندی برای هر بیماری درمان است. مطالعه کوچک، کوتاه و در یک مرکز بود؛ بیماران می‌دانستند در کدام گروه قرار دارند و بخش مهمی از پیامدها تجربه و گزارش خودشان بود. برای تعیین اندازه و دوام اثر، پژوهش‌های بیشتری لازم است.

تلنگر مهم‌تر این است: بهتر شدن حال یک نفر، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند مادهٔ داخل یک محصول اثر اختصاصی داشته است. روند طبیعی علائم، محیط درمان، انتظار و خودِ شیوهٔ سنجش هم می‌توانند در نتیجه نقش داشته باشند. همین است که پژوهشگران گروه مقایسه می‌سازند؛ می‌خواهند اثرِ مخصوص درمان را از بقیهٔ اتفاق‌ها جدا کنند. این مطالعه هم سازوکار دقیق بهبود را به‌تنهایی تعیین نمی‌کند.

پس هم می‌توان تجربهٔ واقعیِ بهتر شدن یک بیمار را جدی گرفت، هم دربارهٔ علتش دقیق بود. از چنین یافته‌ای نمی‌شود به درمان سرطان، عفونت یا بیماری‌های دیگر با فکر و قرص بی‌دارو رسید. این متن پیشنهاد درمان یا قطع دارو نیست؛ فقط نشان می‌دهد «من بهتر شدم» و «این ماده علت بهبود بود» دو گزارهٔ متفاوت‌اند.