ابوالوفای بوزجانی Abu al-Wafa' al-Buzjani

محمد بن محمد بن یحیی بوزجانی، مشهور به ابوالوفا، در بوزجان (نزدیک تربت جام امروزی در خراسان) زاده شد و در بیست‌سالگی به بغداد رفت. در آنجا ریاضیات و نجوم را پیش گرفت و تا پایان عمر در دستگاه آل بویه فعالیت کرد.

## ابوالوفا چه دستاوردی در ریاضیات داشت؟
او در مثلثات پیشرفت‌های مهمی کرد. توابع مماس، هم‌مماس، قاطع و هم‌قاطع را به‌طور سامان‌مند به کار برد، فرمول‌های جمع و تفاضل زاویه‌ها را برای سینوس بیان کرد و جدول‌های سینوس را با دقت بالاتری (برای زاویه‌هایی با فاصلهٔ نیم درجه) محاسبه کرد. این پیشرفت‌ها ستاره‌شناسی و نقشه‌برداری را آسان‌تر کرد. کتاب «المجسطی» او شرحی ساده‌تر از بطلمیوس برای کارهای نجومی بود. در هندسه نیز ترسیم‌های بسیار دربارهٔ چندضلعی‌ها و روش‌های ساختن با پرگار با گشودگی ثابت دارد.

## رصدهای او
ابوالوفا در بغداد رصدهای دقیقی از خورشید و ماه انجام داد. اختلاف طول جغرافیایی بغداد و شهر کاث را با ابوریحان بیرونی از راه رصد همزمان یک خسوف ماه در حدود سال ۹۹۷ میلادی سنجیدند. این روش، یعنی مقایسهٔ زمان محلی یک پدیدهٔ آسمانی، تا سده‌ها بعد روش اصلی تعیین طول جغرافیایی بود. نام او بر دهانه‌ای در ماه نیز ثبت شده است.

## پرسش‌های رایج
### ابوالوفای بوزجانی که بود؟
ابوالوفا ریاضی‌دان و ستاره‌شناس ایرانی سدهٔ دهم میلادی بود که بیشتر عمرش را در بغداد گذراند.

### او چه کمکی به مثلثات کرد؟
او مماس و قاطع را به‌طور منظم به کار برد، فرمول جمع زاویه‌ها را ارائه داد و جدول‌های دقیق‌تر سینوس ساخت.

### ابوالوفا کجا زاده شد؟
در بوزجان خراسان، نزدیک شهر تربت جام امروزی.

### رابطهٔ او با ابوریحان بیرونی چه بود؟
آن دو در حدود ۹۹۷ میلادی خسوفی را همزمان در بغداد و کاث رصد کردند تا اختلاف طول جغرافیایی را بسنجند.