ابوریحان بیرونی Al-Biruni

ابوریحان محمد بن احمد بیرونی در سال ۳۶۲ هجری قمری (۹۷۳ میلادی) در خوارزم، در منطقه‌ای در آسیای مرکزی، زاده شد و بعد از سال ۴۴۰ هجری (حدود ۱۰۴۸ میلادی) در غزنه درگذشت. او در دربار سلطان محمود غزنوی و پس از او پسرش مسعود کار می‌کرد و همراه سپاهیان به هند رفت. بیرونی زبان‌های فارسی، عربی، سانسکریت، یونانی و سریانی را می‌دانست و با تکیه بر مشاهده و آزمایش، دانشمندی نوآور بود.

ابوریحان بیرونی چه دستاوردهایی داشت؟

مشهورترین آزمایش او اندازه‌گیری شعاع زمین است. بیرونی از بالای کوهی در سرزمین امروزی پاکستان، زاویهٔ پایین‌افتادگی افق را اندازه گرفت و با یک رابطهٔ مثلثاتی شعاع زمین را به دست آورد. مقدار او حدود ۶۳۴۰ کیلومتر بود که به رقم امروزی نزدیک است. این روش برخلاف روش اراتوستن نیازی به دو شهر و فاصلهٔ آن‌ها نداشت.

او دربارهٔ اسطرلاب و ساخت ابزارهای نجومی نوشت و در کتاب «التفهیم» اصول هندسه، حساب و اخترشناسی را به زبان ساده برای مبتدی‌ها شرح داد. در «قانون مسعودی» جدول‌های نجومی و نظریه‌هایی نوشت. او احتمال چرخش زمین به‌دور محورش را هم جدی بررسی کرد و آن را از نظر ریاضی ناسازگار با مشاهده‌ها نیافت، هرچند صریحاً نپذیرفت.

آثار و نوآوری‌های دیگر

«آثار الباقیه» دربارهٔ گاه‌شماری ملت‌های گوناگون است؛ از جمله سالنمای ایرانی و رابطهٔ آن با گاه‌شماری هجری خورشیدی. «تحقیق ماللهند» دربارهٔ فرهنگ و دانش هند است و او را از پیشگامان مردم‌شناسی می‌دانند. در «الجماهر» دربارهٔ کانی‌ها و چگالی آن‌ها نوشت و در «صیدنه» دربارهٔ دارو. او همچنین با دقت زیاد طول جغرافیایی شهرها را تعیین کرد و دربارهٔ بطلمیوس و پیشینیان نقد علمی نوشت.

پرسش‌های رایج

### ابوریحان بیرونی که بود؟
ابوریحان بیرونی دانشمند ایرانی سده‌های چهارم و پنجم هجری بود که در ریاضیات، اخترشناسی، جغرافیا، تاریخ و داروشناسی کار کرد. او به‌دلیل دقت علمی و گستردگی دانشش مشهور است.

### بیرونی شعاع زمین را چگونه اندازه گرفت؟
ابوریحان بیرونی از فراز کوهی، زاویهٔ پایین‌افتادگی افق را سنجید و با مثلثات شعاع زمین را به دست آورد. مقدار او حدود ۶۳۴۰ کیلومتر بود که بسیار به مقدار واقعی نزدیک است.

### مهم‌ترین کتاب‌های ابوریحان کدام‌اند؟
مهم‌ترین آثار ابوریحان بیرونی «آثار الباقیه»، «قانون مسعودی»، «التفهیم» و «تحقیق ماللهند» هستند. این کتاب‌ها از منابع بزرگ دانش سده‌های میانه به شمار می‌روند.

### آیا بیرونی به گردش زمین باور داشت؟
بیرونی چرخش زمین را از نظر ریاضی ممکن می‌دانست و آن را رد نمی‌کرد. اما در نوشته‌هایش هیچ‌جا قطعی نکرد که زمین واقعاً می‌چرخد.