رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهمنظومهٔ شمسیجرم آسمانی

ماه Moon

ماه قمر طبیعی زمین است؛ دنیایی سنگی با دهانه‌های برخوردی و دشت‌های گدازه‌ای که نور خورشید را بازمی‌تاباند و هنگام گردش به دور زمین، فازهای هلال تا بدر را نشان می‌دهد.

نام‌های دیگر: قمر زمین

قمر (ماه طبیعی)
Gregory H. Revera / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · منبع تصویر

مشخصات

به دورزمین
قدر ظاهری مرئی (میانگین هنگام مقابله)−۱۲٫۷۴
شعاع میانگین۱۷۳۷٫۴ کیلومتر
قطر میانگین۳۴۷۴٫۸ کیلومتر
چگالی میانگین۳٫۳۴۴ گرم بر سانتی‌مترمکعب
دورهٔ مداری نجومی۲۷٫۳۲۱۷ روز
فاصلهٔ دورترین بخش مدار (میانگین)۴۰۵۵۰۰ کیلومتر
فاصلهٔ نزدیک‌ترین بخش مدار (میانگین)۳۶۳۳۰۰ کیلومتر
خروج از مرکز مدار (مقدار مرجع)۰٫۰۵۴۹
میل مدار نسبت به دایره‌البروج (مقدار مرجع)۵٫۱۴۵ درجه
فاصلهٔ میانگین مرکز ماه تا مرکز زمین۳۸۴۴۰۰ کیلومتر
دورهٔ چرخهٔ فازها۲۹٫۵۳ روز

بر پایهٔ منابع بازبینی‌شدهٔ این مدخل.

زندههمین حالا

ماه در آسمان تهران

ارتفاع از افق
—
طلوع
—
غروب
—
فاصله از زمین
—
صورت فلکی
—
قدر
—

در مرورگر شما حساب می‌شود؛ شهرتان جایی فرستاده نمی‌شود.

اگر نخستین بار در شب بدر به ماه نگاه کنید، شاید انتظار داشته باشید روشن‌ترین شب، بهترین شب دیدن همهٔ جزئیات باشد. قرص روشن است، اما برجستگی‌ها همیشه آن‌قدر که انتظار دارید واضح نیستند. چند شب دیگر، نزدیک مرز روشن و تاریک ماه، سایه‌ها بلندی دیوارهٔ دهانه‌ها را بهتر نشان می‌دهند. برای دیدن این همسایهٔ نزدیک، لازم نیست از شهر خارج شوید؛ کافی است بدانید چه منظره‌ای را در کدام فاز می‌خواهید ببینید.

به‌طور خلاصه

ماه قمر طبیعی زمین است و فاصلهٔ میانگین مرکز آن تا مرکز زمین حدود ۳۸۴۴۰۰ کیلومتر است؛ فاصله در مدار تغییر می‌کند. ماه واقعاً می‌چرخد، اما هم‌زمانی چرخش و گردش آن باعث می‌شود تقریباً همان رو را به زمین نشان دهد. هلال و بدر از زاویهٔ دید ما به نیمهٔ روشن ماه پدید می‌آیند؛ سایهٔ زمین علت فازهای عادی نیست. ماه برون‌سپهری بسیار رقیق و آب به شکل‌هایی از جمله یخ قطبی دارد، اما جو قابل‌تنفس و دریاهای مایع مانند زمین ندارد.

فاصلهٔ ماه یک عدد ثابت برای امشب نیست

فاصلهٔ ماه از زمین در مدار تغییر می‌کند و عدد مشهور ۳۸۴۴۰۰ کیلومتر، فاصلهٔ میانگین مرکز دو جرم است. این عدد نه فاصلهٔ سطح حیاط شما تا سطح ماه است، نه گزارش اندازه‌گیری امشب. برای مقایسهٔ داده‌ها باید اول مطمئن شویم همه دربارهٔ یک فاصله حرف می‌زنند.

مدار ماه بیضی است؛ در بخش‌هایی از مدار نزدیک‌تر و در بخش‌هایی دورتر قرار می‌گیرد. اما عددهای نوشته‌شده برای نزدیک‌ترین و دورترین فاصله نیز همیشه «حد مطلق» نیستند. برگهٔ علمی ممکن است مقدار میانگین فاصله‌های نزدیک و دور را بدهد، در حالی که مدار واقعی در گذر زمان تغییر می‌کند. اگر واژهٔ میانگین از عنوان حذف شود، یک عدد درست به پاسخ نادرست تبدیل می‌شود.

جعبهٔ مشخصات این صفحه، نوع شعاع و قطر را هم روشن می‌کند. شعاع میانگین با شعاع استوایی یک تعریف ندارد؛ برای ساختن قطر از شعاع باید همان تعریف را نگه داریم. گرد کردن عددها برای معرفی عمومی مناسب است، ولی کنار هم گذاشتن شعاعِ یک تعریف و قطرِ تعریف دیگر، جدول را ناسازگار می‌کند.

این دقت به کار رصدگر هم می‌آید. وقتی عکسی با توضیح «ماه نزدیک‌تر بود» می‌بینید، به تاریخ و نوع عدد نگاه کنید. اندازه و روشنایی ظاهری را نباید فقط از یک فاصلهٔ میانگین برای همهٔ شب‌ها نتیجه گرفت. برای وضعیت یک شب مشخص، دادهٔ زمان‌دار همان شب لازم است؛ میانگین، آدرس همیشگی ماه نیست.

ماه می‌چرخد تا تقریباً یک رو را به زمین نشان دهد

ماه حول محور خود می‌چرخد و دورهٔ این چرخش با دورهٔ گردش آن به دور زمین تقریباً برابر است؛ این وضعیت را قفل کشندی می‌نامیم. تصور «ماه نمی‌چرخد» از این می‌آید که ناظر زمینی تقریباً همان روی آشنای آن را می‌بیند. اما ثابت ماندن رو به یک ناظرِ مرکزی، خودش به چرخش نیاز دارد.

برای دیدن تفاوت، یک آزمایش سادهٔ هندسی انجام دهید. یک صندلی را به‌جای زمین بگذارید و خودتان نقش ماه را بگیرید. دور صندلی حرکت کنید و صورتتان را همیشه رو به صندلی نگه دارید. هنگام یک دور گردش، جهت صورت شما در اتاق یک دور تغییر می‌کند؛ پس هم دور صندلی گشته‌اید و هم جهت خودتان را چرخانده‌اید. اگر جهت صورت را نسبت به اتاق ثابت نگه دارید، دیگر همهٔ مسیر رو به صندلی نمی‌مانید.

دورهٔ نجومی گردش ماه، یعنی بازگشت جهت آن نسبت به ستارگان، حدود ۲۷٫۳۲ روز است. چرخش ماه حول محور نیز با همین گردش هماهنگ است. این ساعت، ساعت برگشتن از بدر به بدر بعدی نیست؛ آن چرخهٔ دیگری است که زاویهٔ خورشید هم در آن دخالت دارد.

نام «رخ پنهان» به روی دور از زمین اشاره می‌کند، نه رویی که هرگز نور نمی‌گیرد. آن طرف ماه هم روز و شب دارد. «سمت تاریک» اگر برای نامیدن رخ پنهان به کار رود، همین تفاوت را پنهان می‌کند. از طرف دیگر، عبارت «تقریباً همان رو» دقیق‌تر از ادعای مطلق یک نیمکرهٔ تغییرناپذیر است؛ برای شناخت قفل کشندی، لازم نیست دید ما را کاملاً ثابت و بدون تغییر تصور کنیم.

هلال و بدر از نور خورشید می‌آیند، نه سایهٔ زمین

فازهای ماه به این دلیل عوض می‌شوند که از زمین، بخش‌های متفاوتی از نیمهٔ روشن ماه را می‌بینیم؛ سایهٔ زمین علت هلال و تربیع نیست. ماه نور مرئی خورشید را بازمی‌تاباند و در حالت عادی تقریباً نیمی از سطح آن روشن است. با تغییر جای ماه در مدار، زاویهٔ ما به این نیمه عوض می‌شود.

وقتی قرص تقریباً کامل روشن را می‌بینیم، فاز بدر است. وقتی تنها بخشی باریک از نیمهٔ روشن رو به ما دیده می‌شود، هلال می‌بینیم. در تربیع، حدود نیمی از قرصِ دیده‌شده روشن است؛ این بیان دربارهٔ تصویر ماه از دید زمین است، نه اینکه فقط نیمی از کل سطح ماه در آن لحظه نور گرفته باشد.

ترتیب فازها چنین است: ماه نو، هلال افزاینده، تربیع نخست، کوژ افزاینده، بدر، کوژ کاهنده، تربیع آخر و هلال کاهنده. «افزاینده» و «کاهنده» دربارهٔ سهم روشن قرصِ دیده‌شده‌اند، نه بزرگ و کوچک شدن خود ماه. شکل سنگی قمر در این چرخه از هلال به کره تبدیل نمی‌شود؛ منظره‌ای که می‌بینیم تغییر می‌کند.

چرخهٔ فازها حدود ۲۹٫۵۳ روز طول می‌کشد، بلندتر از دورهٔ نجومی حدود ۲۷٫۳۲ روز. علت این تفاوت، حرکت زمین و ماه به دور خورشید هم هست. پس از بازگشت ماه به جهت قبلی نسبت به ستارگان، زاویهٔ خورشیدی هنوز دقیقاً به حالت قبلی برنگشته است؛ برای تکرار فاز، ماه باید بخشی دیگر از مسیر را طی کند. برای توضیح «همان رو»، ساعت چرخش و گردش را مقایسه می‌کنیم؛ برای «همان فاز»، ساعت وابسته به خورشید را.

ماه‌گرفتگی پدیدهٔ جداگانه‌ای است: در آن، سایهٔ زمین دخالت دارد. فازهای عادی هر ماه تکرار می‌شوند، ولی هر بدر ماه‌گرفتگی نیست. ماه نو نیز معمولاً از دید زمین نزدیک جهت خورشید است، اما هر ماه نو به معنی قرار گرفتن دقیق روی یک خط و وقوع خورشیدگرفتگی نیست. شباهت یک نمودار تخت نباید جای هندسهٔ واقعی را بگیرد.

«دریاهای» ماه دشت سنگی‌اند

دریاهای ماه نواحی تیرهٔ دشت‌های گدازه‌ای بازالتی‌اند، نه پهنه‌های آب مایع. در کنار آن‌ها، ارتفاعات روشن و دهانه‌های برخوردی را می‌بینیم. اگر تصویری از قرص ماه را بدون دانستن این نام‌ها نگاه کنید، تیرگی ممکن است شما را به اشتباه یاد آب یا سایهٔ ابری بیندازد؛ جنس سطح چیز دیگری است.

قرص کامل ماه با دشت‌های تیره و ارتفاعات روشن
قرص کامل ماه با دشت‌های تیره و ارتفاعات روشن Gregory H. Revera / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0

در این تصویر قرص کامل، تفاوت نواحی تیره و روشن دیده می‌شود؛ «دریا» نام دشت سنگی است و نباید از نام آن وجود اقیانوس را نتیجه گرفت.

دهانه‌های برخوردی، سطح را به نقشه‌ای از رویدادهای گذشته تبدیل می‌کنند. ماه آب مایع و بادهای معمول زمین را ندارد که سطح را به شیوهٔ آشنای زمینی دگرگون کنند؛ برای همین، آثار برخورد مدت بسیار طولانی‌تری باقی می‌مانند. اما «هیچ فرسایشی وجود ندارد» هم عبارت دقیقی نیست. برخوردهای ریز خودشان سطح را تغییر می‌دهند؛ نبود یک نوع تغییر، نبود همهٔ تغییرها نیست.

برای دیدن بلندی‌ها، نزدیک خط شب‌وروز را بررسی کنید؛ مرز بخش روشن و تاریکِ دیده‌شده جایی است که سایه‌ها می‌توانند نقش برجستگی را آشکارتر کنند. ناحیه‌ای که در بدر تخت و کم‌جزئیات به نظر می‌رسد، در نور مایل منظرهٔ دیگری می‌دهد. یک سطح ثابت، با نورپردازی متفاوت، اطلاعات متفاوتی برای چشم دارد.

بهتر است در نخستین رصد یک ناحیه را انتخاب کنید و در شب دیگری به همان ناحیه برگردید. دنبال تغییر اندازهٔ خود دهانه نباشید؛ تغییر جای سایه را مقایسه کنید. این کار، تمرینی برای جدا کردن شکل واقعی سطح از ظاهر لحظه‌ای آن است. عکس قرص کامل برای شناخت طرح کلی مفید است؛ برای خواندن ارتفاع، فاز را هم در تصمیم وارد کنید.

ماه چگونه ساخته شد؛ چه چیز هنوز قطعی نیست؟

خانوادهٔ مدل‌های برخورد بزرگ توضیح غالب برای پیدایش ماه است، اما یک سناریوی یگانه با همهٔ جزئیات حل‌شده نداریم. در این مدل‌ها، حدود ۴٫۵ میلیارد سال پیش برخورد یک جرم تقریباً مریخ‌اندازه با زمین جوان، یا مجموعه‌ای از برخوردها، مادهٔ داغ را به مدار برد و زمینهٔ شکل‌گیری ماه را فراهم کرد.

تفاوت «خانوادهٔ مدل‌ها» با «داستان قطعی» مهم است. می‌توان یک سازوکار کلی را با شواهد پشتیبانی کرد، در حالی که دربارهٔ اندازهٔ جرم برخوردکننده، مسیر رویداد یا جزئیات شکل‌گیری هنوز پرسش داشت. یک تصویرسازی زیبا از برخورد، مشاهدهٔ خود آن رویداد نیست؛ شکل دادن به تصور ماست.

نمونه‌های ماه که با مأموریت‌های آپولو به زمین آورده شدند، فرضیه‌های سادهٔ جذب ماه یا شکل‌گیری هم‌زمان و مستقل را تضعیف کردند. در صفحهٔ پیدایش ناسا، مجموع نمونه‌های آپولو ۳۸۲ کیلوگرم آمده است. این عنوان مهم است: عدد دربارهٔ همان مجموعهٔ نمونه‌هاست، نه مجموع تمام موادی که در همهٔ مأموریت‌ها از ماه به زمین رسیده‌اند.

زمین بر فراز افق ماه در عکس مأموریت آپولو ۸
زمین بر فراز افق ماه در عکس مأموریت آپولو ۸ NASA/Bill Anders / Wikimedia Commons · Public domain

عکس «طلوع زمین» در ۲۴ دسامبر ۱۹۶۸ از مأموریت آپولو ۸ گرفته شد؛ این‌جا زمین را کنار افق ماه می‌بینیم، نه ماه را از سطح زمین.

عکس و نمونه، دو شاهد متفاوت‌اند. عکس شکل و موقعیت منظره را نشان می‌دهد؛ نمونه امکان بررسی ماده را فراهم می‌کند. برای دنبال کردن پرسش پیدایش، کنار هم گذاشتن این روش‌ها مفیدتر از قطعی دانستن یک داستان صرفاً به دلیل قابل‌تصور بودن آن است. هر توضیح باید با شواهد واقعی سازگار بماند.

آب و جو ماه با زمین فرق دارند

ماه آب و پوششی بسیار رقیق از گاز دارد، اما این جمله به معنی وجود محیطی شبیه زمین نیست. جو ماه از نوع برون‌سپهر است؛ نمی‌توان آن را هوایی قابل‌تنفس یا محافظی مانند جو زمین دانست. عبارت «ماه هیچ گازی ندارد» هم این پوشش رقیق را نادیده می‌گیرد.

ذرات می‌توانند از راه برخوردها، باد خورشیدی و فرایندهای سطحی آزاد شوند. بنابراین برای توصیف ماه بهتر است بپرسیم پوشش گازی چه نوعی است و چه کاری می‌تواند انجام دهد، نه اینکه فقط بین «جو دارد» و «جو ندارد» یکی را انتخاب کنیم. یک برون‌سپهر رقیق، شرایط هوا و آب‌وهوای زمین را نمی‌سازد.

وجود آب نیز باید با شکل و محل آن بیان شود. بیشترین تمرکزهای یخ در نواحی سایه‌دار قطبی است. این یخ با دریاچه یا اقیانوس مایع تفاوت دارد؛ نام دریاهای سطح ماه هم شاهد آب نیست. وقتی خبری از «آب روی ماه» می‌خوانید، نخست ببینید خبر دربارهٔ یخ است، نشانه‌ای از مواد آب‌دار یا چیز دیگری که روش اندازه‌گیری مشخصی دارد.

از کشف آب نمی‌توان مستقیم به امکان بهره‌برداری آسان رسید. مقدار دقیق، دسترسی و شیوهٔ استفاده موضوع مطالعه‌اند. حتی یک نشانهٔ علمی معتبر دربارهٔ وجود ماده، همهٔ پرسش‌های مهندسی دسترسی به آن را پاسخ نمی‌دهد. برای خبر تازه، تاریخ و روش اندازه‌گیری لازم است؛ دادهٔ قدیمی را نباید به‌عنوان کشف امروز بازنشر کرد.

ماه در این مقایسه، زمین کوچک و بی‌آب‌وهوای ما نیست که فقط چند امکانش حذف شده باشد. شناخت سطح، پوشش گازی و شکل آب باید جدا انجام شود. کنار هم گذاشتن آن‌هاست که تصویر قابل‌اعتمادی از شرایط این دنیا می‌سازد.

برای رصد از شهر، فاز و افق را با هم انتخاب کنید

ماه را می‌توان از شهر هم دید و برای انتخاب زمان رصد، فاز و افق واقعی محل را باید کنار هم گذاشت. روشنایی ماه اجازه می‌دهد از حیاط یا بالکن تهران، شیراز و شهرهای دیگر شروع کنید؛ اما روشن بودن جرم، ساختمان روبه‌رو یا ابر را حذف نمی‌کند. بهترین برنامه برای شما برنامه‌ای است که با زمان و محل خودتان تطبیق دارد.

در نقشهٔ زندهٔ آسمان فلک‌بین، شهر و زمان را انتخاب کنید و ببینید ماه در چه سمتی و بالای کدام بخش افق است. سپس فاز را بررسی کنید. اگر دنبال جزئیات دهانه‌ها هستید، نزدیک خط شب‌وروز را هدف بگیرید؛ اگر می‌خواهید طرح کلی دریاهای تیره را بشناسید، عکس قرص کامل هم مفید است. یک توصیهٔ «بدر بهترین است» پاسخ هر دو هدف نیست.

تربیع نخست معمولاً حوالی ظهر برمی‌آید و برای رصد عصر مناسب است؛ بدر معمولاً نزدیک غروب برمی‌آید. «معمولاً» را به ساعت ثابت برای همهٔ شهرها و فصل‌ها تبدیل نکنید. زمان دقیق طلوع و وضعیت افق را از دادهٔ همان روز بخوانید. ماه در روز نیز می‌تواند دیده شود؛ روشن بودن آسمان، به‌تنهایی ماه را زیر افق نمی‌برد، ولی دیدن آن به جایگاه و شرایط بستگی دارد.

دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک می‌تواند جزئیات بیشتری نشان دهد، اما برای شروع شناخت فازها همان مشاهدهٔ بی‌ابزار هم کار می‌کند. نام فاز، ساعت و ناحیهٔ انتخابی را یادداشت کنید؛ در رصد بعدی سایه‌ها و سهم روشن قرص را مقایسه کنید. قرار نیست در یک شب همهٔ دهانه‌ها را پیدا کنید. یک ناحیهٔ قابل‌تشخیص و مقایسهٔ درست دو شب، شروع مفیدتری است.

برای رصد بعدی، فقط بپرسید «ماه چه شکلی است؟»؛ بعد یک پرسش دقیق‌تر اضافه کنید: «نور از کدام سمت به دهانه‌ای که انتخاب کرده‌ام می‌رسد؟» پاسخ دوم، قرص آشنای آسمان را به یک سطح واقعی با ارتفاع و سایه تبدیل می‌کند.

پرسش‌های رایج

  1. فاصلهٔ ماه تا زمین چقدر است؟

    فاصلهٔ میانگین مرکز ماه تا مرکز زمین حدود ۳۸۴۴۰۰ کیلومتر است. مدار ماه بیضی است و فاصله در طول زمان تغییر می‌کند؛ این میانگین فاصلهٔ امشب نیست. مقدارهای میانگین نزدیک‌ترین و دورترین بخش مدار نیز حد مطلق همهٔ فاصله‌های ممکن نیستند. برای وضعیت یک تاریخ مشخص، دادهٔ زمان‌دار همان تاریخ و تعریف فاصلهٔ مورد استفاده لازم است.

  2. چرا همیشه یک روی ماه را می‌بینیم؟

    ماه واقعاً می‌چرخد، اما دورهٔ چرخش حول محور آن با دورهٔ گردش به دور زمین تقریباً برابر است؛ این وضعیت قفل کشندی نام دارد. دورهٔ نجومی گردش حدود ۲۷٫۳۲ روز است. هماهنگی چرخش و گردش باعث می‌شود تقریباً همان رو به زمین دیده شود. رخ پنهان ماه همیشه تاریک نیست و مانند رخ نزدیک، روز و شب دارد.

  3. چرا ماه شکل عوض می‌کند؟

    ماه شکل واقعی خود را در چرخهٔ فازها عوض نمی‌کند؛ زاویهٔ دید ما به نیمهٔ روشن آن تغییر می‌کند. نور خورشید از سطح ماه بازتاب می‌شود و سهم متفاوتی از آن بخش روشن را از زمین می‌بینیم. چرخهٔ فازها حدود ۲۹٫۵۳ روز است. سایهٔ زمین علت هلال و بدر نیست؛ سایهٔ زمین در ماه‌گرفتگی دخالت دارد.

  4. آیا ماه در روز هم دیده می‌شود؟

    ماه در روز هم می‌تواند دیده شود؛ دیده شدن به فاز، جایگاه در آسمان، زمان و شرایط افق بستگی دارد. برای نمونه، تربیع نخست معمولاً حوالی ظهر برمی‌آید و در عصر قابل رصد است. این زمان کلی، ساعت دقیق طلوع برای هر شهر نیست. نقشهٔ زمان‌دار آسمان را بررسی کنید و برای جست‌وجوی ماه، ابزار اپتیکی را نزدیک خورشید نشانه نروید.

  5. آیا در ماه آب وجود دارد؟

    ماه آب به شکل‌هایی از جمله یخ دارد و بیشترین تمرکزهای یخ در نواحی سایه‌دار قطبی قرار دارد. وجود آب به معنی وجود دریاچه و اقیانوس مایع نیست؛ دریاهای ماه دشت‌های سنگی‌اند. مقدار دقیق، دسترسی و امکان بهره‌برداری از آب هنوز موضوع مطالعه است. برای ارزیابی خبر تازهٔ آب روی ماه، تاریخ و روش اندازه‌گیری را باید همراه ادعا خواند.

  6. آیا ماه جو دارد؟

    ماه پوششی بسیار رقیق از گاز به نام برون‌سپهر دارد، اما جو آن قابل‌تنفس یا محافظی مانند جو زمین نیست. ذرات این پوشش می‌توانند با برخوردها، باد خورشیدی و فرایندهای سطحی آزاد شوند. بنابراین «هیچ گازی ندارد» دقیق نیست؛ در عین حال، وجود برون‌سپهر به معنی هوای زمینی، بادهای معمول یا آب‌وهوایی مشابه زمین نیست.

  7. بهترین زمان دیدن دهانه‌های ماه چیست؟

    برای دیدن برجستگی دهانه‌های ماه، ناحیه‌های نزدیک خط شب‌وروز مناسب‌اند؛ سایه‌های بلند، دیواره‌ها و ارتفاعات را آشکارتر می‌کنند. بدر روشن‌ترین منظرهٔ کامل قرص را می‌دهد، اما لزوماً بهترین نور برای جزئیات ارتفاع نیست. تربیع نخست معمولاً فرصت مناسبی در عصر فراهم می‌کند. زمان دقیق را برای شهر و تاریخ رصد بررسی کنید؛ دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک نیز می‌تواند کمک کند.

منابع

  1. Moon Facts · NASA Science
  2. Moon Phases · NASA Science
  3. Tidal Locking · NASA Science
  4. Moon Formation · NASA Science
  5. The Moon's Atmosphere · NASA Science
  6. Moon Water and Ices · NASA Science
  7. Moon Viewing Tips · NASA Science
  8. Moon Fact Sheet · NASA NSSDCA · 2024-01-11

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

همه

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

پرتاب‌ها

پرتاب‌ها

پرتاب‌های پیش رو

زیرمجموعه‌ها

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با ماه در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از ماه گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین