فرغانی Al-Farghani

ابوالعباس احمد بن محمد بن کثیر فرغانی در فرغانه، در آسیای میانه، به دنیا آمد و در دورهٔ عباسی در بغداد زندگی کرد. در دوران مأمون و بعد از او، در گروه ستاره‌شناسان دربار کار کرد. در لاتین نامش «Alfraganus» شد.

## فرغانی چه نوشت؟
مهم‌ترین اثر او «جوامع علم النجوم و اصول الحرکات السماویة» است. کتابی کوتاه و بی‌ریاضیات پیچیده که مفاهیم کلی المجسطی را برای خوانندگان عمومی توضیح می‌دهد: کرهٔ آسمان، حرکت سیاره‌ها، تقویم‌ها و اندازه‌های اجرام. در سدهٔ دوازدهم میلادی یوحنای اشبیلی و پس از او جراردوی کرمونایی آن را به لاتین ترجمه کردند و تا دورهٔ رنسانس یکی از کتاب‌های درسی نجوم در اروپا بود. دانته و رگیومونتانوس از آن بهره بردند.

## دیگر کارها
فرغانی با تکیه بر اندازهٔ یک درجه از نصف‌النهار که در دورهٔ مأمون سنجیده شده بود، اندازهٔ زمین را گزارش کرد و شعاع و فاصله‌های اجرام آسمانی را برآورد کرد. این داده‌ها در سنجش اندازهٔ زمین به کار رفت. او در ساختن مقیاس‌سنج نیل (مقیاس‌النیل) در قاهره حدود ۸۶۱ میلادی نیز نقش داشت. دهانه‌ای روی ماه به نام آلفراگانوس به یاد او نامگذاری شده است.

## پرسش‌های رایج
### فرغانی که بود؟
فرغانی ستاره‌شناس سدهٔ نهم میلادی اهل فرغانه بود که در بغداد کار می‌کرد.

### مهم‌ترین کتاب فرغانی چیست؟
«جوامع علم النجوم» خلاصه‌ای ساده و روشن از نجوم بطلمیوسی بود که به لاتین ترجمه شد.

### فرغانی در اروپا چه تأثیری داشت؟
ترجمهٔ کتابش در سدهٔ دوازدهم تا دورهٔ رنسانس در دانشگاه‌های اروپا خوانده می‌شد.

### فرغانی چه ربطی به زمین‌سنجی دارد؟
او اندازهٔ زمین را برآورد کرد و برای فاصله‌ها و اندازهٔ اجرام آسمانی از آن بهره برد.