دانشنامهمفهوم
کره آسمان Celestial sphere
کرهٔ آسمان کرهٔ خیالی و بسیار بزرگی است که زمین در مرکز آن است و همهٔ اجرام آسمانی را روی سطح آن تصور می‌کنیم؛ ابزاری برای نشان دادن جای ستارهها و سیاره‌ها.
وقتی به آسمان شب نگاه می‌کنیم، ستارهها همه یک‌جور دور دیده می‌شوند، انگار روی پوستهٔ گنبدی نشسته‌اند. اخترشناسان قدیم هم همین‌گونه فکر می‌کردند و کرهٔ آسمان را برای ساده‌سازی محاسبه‌ها ساختند. امروز هم ابزار اصلی نقشه‌های آسمان است، هرچند می‌دانیم ستارهها در فاصلههای بسیار گوناگون‌اند.
کرهٔ آسمان چه بخش‌هایی دارد؟
- قطب‌های آسمان: امتداد محور چرخش زمین. ستارهٔ قطبی نزدیک قطب شمال آسمان است.
- استوای سماوی: امتداد استوای زمین روی کره.
- دایره‌البروج: مسیر ظاهری خورشید در یک سال میان صورت‌های فلکی منطقه‌البروج.
- نصف‌النهار و افق ناظر: برای تعیین ارتفاع و سمت.
جای اجرام روی کره چگونه تعیین می‌شود؟
مختصات استوایی دو عدد دارد: میل (مانند عرض جغرافیایی) و بعد یا صعود مستقیم (مانند طول جغرافیایی که از نقطهٔ اعتدال بهاری شمرده می‌شود). در مختصات افقی ارتفاع و سمت از افق ناظر را می‌دهند. نقشه‌های ستاره‌ای و تلسکوپ‌های امروزی همین‌ها را به کار می‌برند.
چرا آسمان می‌چرخد؟
حرکت روزانهٔ ظاهری کرهٔ آسمان از چرخش زمین به دور محورش می‌آید؛ هر ستاره در شب دایره‌ای به گرد قطب آسمان می‌پیماید. برای قدیمیان، از جمله بطلمیوس، این کره واقعاً می‌چرخید و ستارهها در آن ثابت بودند.
پرسش‌های رایج
### کرهٔ آسمان چیست؟
کرهٔ آسمان کرهای خیالی با شعاع بینهایت است که زمین در مرکز آن قرار دارد و اجرام آسمان را روی آن نشان میدهیم.
### آیا کرهٔ آسمان واقعی است؟
کرهٔ آسمان واقعی نیست و فقط ابزار تصویری است، چون ستارهها در فاصلههای بسیار متفاوتی از ما قرار دارند.
### استوای سماوی چیست؟
استوای سماوی گسترش صفحهٔ استوای زمین روی کرهٔ آسمان است و کرهٔ آسمان را به دو نیمهٔ شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند.
### بعد و میل در نجوم چهاند؟
بعد (صعود مستقیم) و میل دو مختصهٔ استواییاند که جای هر جرم را روی کرهٔ آسمان مشخص میکنند، همانگونه که طول و عرض جغرافیایی جای نقطهای را روی زمین.
فکت علمی