دریای خزر Caspian Sea
دریای خزر بزرگترین پهنهٔ آبی محصور در خشکی جهان است و در شمال ایران، با مساحتی نزدیک به ۳۷۰ هزار کیلومتر مربع، قرار دارد. پنج کشور ایران، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و آذربایجان در ساحل آن هستند.
نامهای دیگر: دریای مازندران، خزر

مشخصات
| ارتفاع از دریا | چند ده متر پایینتر از سطح اقیانوس؛ متغیر |
|---|---|
| مساحت | حدود ۳۷۱٬۰۰۰ کیلومتر مربع؛ برآورد گزارش ناسا در ۲۰۲۲ |
بر پایهٔ منابع بازبینیشدهٔ این مدخل.
دریای خزر (دریای مازندران) بزرگترین دریاچهٔ جهان بهشمار میرود، هرچند بهدلیل وسعت و شوری، بسیاری آن را دریا مینامند. مساحت آن حدود ۳۷۰ هزار کیلومتر مربع است و در پنج کشور ایران، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان قرار دارد. خزر راهی طبیعی به اقیانوسها ندارد.
ویژگیهای دریای خزر
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| مساحت | حدود ۳۷۰ هزار کیلومتر مربع |
| بیشینهٔ عمق | حدود ۱۰۲۵ متر در خزر جنوبی |
| تراز سطح | چند ده متر پایینتر از سطح اقیانوس؛ متغیر با زمان |
| شوری | حدود ۱٫۲٪، یکسوم آب اقیانوسها |
خزر شمالی کمعمق و کمشور است، چون رود ولگا بخش بزرگی از آب ورودی را تأمین میکند. خزر جنوبی عمیقتر و شورتر است. تراز آب خزر در طول تاریخ بالا و پایین رفته است و در دهههای اخیر روند کاهشی داشته.
خزر چگونه پدید آمد؟
خزر بازماندهٔ دریای باستانی پاراتتیس است که میلیونها سال پیش از آن جدا شد. این دریا با حرکت صفحات زمین و بالا آمدن البرز و قفقاز در بستری بسته ماند. چون راه خروجی ندارد، تراز آن با تعادل میان ورود رود و تبخیر تعیین میشود. دلیل شور بودنش هم تبخیر طولانی و ورود نمکهای معدنی است. برای نگاه به آبهای دیگر ایران، خلیج فارس را ببینید.
خزر و زندگی
دریای خزر زیستگاه ماهیان خاویاری (تاسماهی) است که خاویار معروف را میدهند، و نیز فوک خزر که تنها پستاندار دریایی این دریاست. صید بیرویه، آلودگی، ورود گونههای مهاجم و ساخت و ساز تهدیداتی برای آناند. حاشیهٔ جنوبی خزر در ایران پربارشترین بخش کشور است و جنگلهای هیرکانی آنجا را پوشانده. نفت و گاز زیر بستر آن هم موضوع توافقهای حقوقی کشورهاست و کنوانسیون ۲۰۱۸ اکتائو وضعیت حقوقی ویژهای برای آن تعیین کرد.
پرسشهای رایج
خزر دریاست یا دریاچه؟
از نظر جغرافیایی خزر دریاچه است چون به اقیانوس راه ندارد. اما چون بسیار بزرگ و شور است و بستر اقیانوسی دارد، آن را دریا هم مینامند. وضعیت حقوقی آن ویژه است.
دریای خزر چقدر عمق دارد؟
بیشینهٔ عمق خزر حدود ۱۰۲۵ متر است و در بخش جنوبی آن قرار دارد. خزر شمالی بسیار کمعمق و میانگین عمقش چند متر است.
چرا سطح آب خزر پایین میرود؟
علت اصلی افزایش تبخیر در اثر گرمشدن هوا و کاهش ورودی رودها، بیشتر ولگا، است. پیشبینیها کاهش بیشتر تراز را در دهههای آینده نشان میدهند.
آب خزر چقدر شور است؟
شوری خزر حدود ۱٫۲٪ و تقریباً یکسوم شوری میانگین اقیانوسهاست و بخش شمالی آن بسیار شیرینتر است.
منابع
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از دریای خزر گفتهاند.







