رشته‌کوه البرز Alborz

رشته‌کوه البرز کمانی بلند از کوهستان‌هاست که از مرز آذربایجان در شمال‌غرب، پیرامون جنوب دریای خزر می‌گذرد و تا خراسان شمالی در شمال‌شرق ادامه دارد. طول آن حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ کیلومتر و عرضش از ۳۰ تا ۱۳۰ کیلومتر است. البرز مرز طبیعی میان نوار پرباران ساحلی خزر و فلات خشک ایران مرکزی است.

بلندترین قله‌های البرز

دماوند با حدود ۵۶۰۹ متر بلندترین قلهٔ آن و کل ایران است. علم‌کوه با حدود ۴۸۵۰ متر دومین قلهٔ بلند البرز و از دشوارترین دیوارهای سنگی منطقه است و تخت سلیمان هم از قله‌های بلند دیگر آن است. کوه‌های البرز مرکزی با چند یخچال کوچک و برف بیشتر سال همراه‌اند و پیست‌های اسکی دیزین، شمشک و توچال بر دامنهٔ آن قرار گرفته‌اند.

البرز چگونه به وجود آمد؟

البرز نتیجهٔ فشارهای زمین‌ساختی ناشی از نزدیک شدن صفحهٔ عربی به اوراسیا و حرکت‌هایی است که پوسته را چین داده و بالا آورده است (کوه‌زایی). چند هزار متر بالا آمدنِ آن در چند ده میلیون سال اخیر رخ داده است. این کوه‌ها هنوز بالا می‌آیند و گسل‌هایی مثل مشا و شمال تهران (گسل‌های ایران) در آن فعال‌اند و زلزله‌هایی چون منجیل از آن برخاسته است.

اقلیم و زیست‌بوم

دامنهٔ شمالی البرز رطوبت دریای خزر را می‌گیرد و پوشیده از جنگل‌های هیرکانی است. این جنگل‌های کهن در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند. دامنهٔ جنوبی خشک‌تر است و استپ دارد. البرز آب شرب تهران و کرج و دشت‌های اطراف را از رودخانه‌هایی مانند کرج و جاجرود و سدهای لار و امیرکبیر تأمین می‌کند.

پرسش‌های رایج

### البرز چند متر ارتفاع دارد؟
بلندترین قلهٔ البرز، دماوند، حدود ۵۶۰۹ متر ارتفاع دارد. متوسط ارتفاع رشته‌کوه بسیار کمتر است.

### البرز در کجای ایران است؟
البرز در شمال ایران، در جنوب دریای خزر، از آذربایجان تا گلستان و خراسان شمالی کشیده شده است.

### چرا دامنهٔ شمالی البرز پرباران است؟
هوای مرطوب دریای خزر به دیوارهٔ البرز برخورد می‌کند و بالا می‌رود، سرد می‌شود و باران می‌بارد. دامنهٔ جنوبی در سایهٔ بارانی می‌ماند و خشک‌تر است.

### آیا البرز لرزه‌خیز است؟
بله. گسل‌های فعال زیادی در البرز هست و زلزله‌هایی مثل رودبار و منجیل در ۱۳۶۹ از آن برخاسته است. پایتخت در دامنهٔ جنوبی آن قرار دارد.