هنریتا سوان لیویت Henrietta Swan Leavitt

هنریتا سوان لیویت اخترشناس آمریکایی بود که در رصدخانهٔ کالج هاروارد کار می‌کرد. او با بررسی هزاران عکس نجومی، الگویی ساده در رفتار ستارگان متغیر پیدا کرد و همین الگو کلید سنجش فاصله‌ها در جهان شد.

در زمان او زنان اجازهٔ کار مستقل در رصدخانه‌ها را نداشتند و لیویت به‌عنوان «کامپیوتر» انسانی، یعنی کسی که اندازه‌گیری‌ها و محاسبات را انجام می‌دهد، با حقوقی اندک استخدام شد. با این حال دستاورد او از کارهای بسیاری از همکاران پرآوازه‌ترش ماندگارتر شد.

لیویت چه کسی بود؟

لیویت در سال ۱۸۶۸ در لنکستر ایالت ماساچوست زاده شد و در کالجی ویژهٔ زنان، که بعدها رادکلیف نام گرفت، درس خواند. سپس به رصدخانهٔ هاروارد پیوست و زیر نظر ادوارد پیکرینگ، مدیر رصدخانه، کار کرد. او در سال ۱۹۲۱ بر اثر سرطان درگذشت.

او چه کشف کرد؟

لیویت رابطهٔ مستقیم میان دورهٔ تناوب تغییر نور ستارهٔ قیفاووسی و درخشندگی واقعی آن را کشف کرد. او نزدیک به ۱۸۰۰ ستارهٔ متغیر را در ابر ماژلانی بزرگ و ابر ماژلانی کوچک فهرست کرد و در سال‌های ۱۹۰۸ و ۱۹۱۲ نشان داد ستاره‌های قیفاووسی پرنورتر دورهٔ نوسان طولانی‌تری دارند.

چون همهٔ ستاره‌های هر ابر تقریباً به یک فاصله از ما هستند، تفاوت نور ظاهری آن‌ها نشان‌دهندهٔ تفاوت درخشندگی واقعی بود. بدین ترتیب هر متغیر قیفاووسی به یک «شمع استاندارد» تبدیل شد: با اندازه‌گیری دورهٔ تناوب، درخشندگی واقعی را می‌دانیم و از مقایسه با نور ظاهری، فاصله را به دست می‌آوریم.

این کشف چه تأثیری داشت؟

این رابطه یکی از پایه‌های نردبان فاصلهٔ کیهانی شد. ادوین هابل در دههٔ ۱۹۲۰ با همین روش فاصلهٔ سحابی‌های مارپیچی را سنجید و ثابت کرد آن‌ها کهکشان‌هایی بیرون از راه شیری‌اند. سپس همین راه به قانون هابل و شناخت انبساط جهان انجامید.

لیویت هرگز در زمان حیاتش جایزهٔ بزرگی نگرفت. گفته می‌شود در سال ۱۹۲۵ ریاضی‌دان سوئدی، گوستا میتاگ-لفلر، قصد داشت او را نامزد جایزهٔ نوبل کند، اما متوجه شد او چند سال پیش درگذشته است. امروز یک دهانه در ماه و یک سیارک به نام او هستند.

پرسش‌های رایج

### هنریتا لیویت چه چیزی کشف کرد؟
هنریتا لیویت دریافت که درخشندگی واقعی ستاره‌های قیفاووسی با دورهٔ تناوب تغییر نورشان رابطه دارد. این کشف ستاره‌های متغیر را به ابزاری برای اندازه‌گیری فاصله تبدیل کرد.

### رابطهٔ دوره و درخشندگی لیویت چه کاربردی دارد؟
با این رابطه می‌توان فاصلهٔ کهکشان‌های دور را از روی ستاره‌های قیفاووسی درون آن‌ها برآورد کرد. به همین دلیل اخترشناسان آن را برای تعیین مقیاس جهان به کار می‌برند.

### آیا لیویت جایزهٔ نوبل گرفت؟
نه. هنریتا لیویت پیش از آنکه نامزد نوبل شود درگذشت و این جایزه به افراد زنده داده می‌شود. با این حال بسیاری از اخترشناسان او را شایستهٔ این جایزه می‌دانستند.

### لیویت در کجا کار می‌کرد؟
هنریتا لیویت در رصدخانهٔ کالج هاروارد در ایالات متحده کار می‌کرد. او بیشتر عمر کاری‌اش را صرف بررسی صفحه‌های عکاسی ستارگان و سنجش نور آن‌ها کرد.