دانشنامهجرم آسمانی
ستاره متغیر Variable star
ستارهٔ متغیر ستارهای است که درخشندگی ظاهری‌اش در گذر زمان تغییر میکند، چه به‌دلیل تغییر واقعی نور خودش و چه به‌سبب گرفت یا چرخش.
بیشتر ستارهها در نگاه عادی ثابت‌نور دیده می‌شوند، اما شمار زیادی از آنها نورشان را در بازه‌هایی از چند ثانیه تا چند دهه کم و زیاد میکند. فهرست کلی ستارگان متغیر بیش از ۵۰ هزار مورد را ثبت کرده و هر سال هزاران ستارهٔ تازه به آن افزوده می‌شود. رصد این ستارهها یکی از زمینه‌هایی است که ستاره‌شناسان آماتور نقشی مهم در آن دارند.
ستاره‌های متغیر چند نوع‌اند؟
به دو دستهٔ بزرگ تقسیم می‌شوند. متغیرهای ذاتی واقعاً تغییر نور دارند: ستاره‌های ضربان‌دار مانند متغیرهای قیفاووسی، متغیرهای میرا و ستاره‌های RR Lyrae، ستاره‌های فورانی و ستاره‌های انفجاری مانند نواخترها و ابرنواخترها. متغیرهای برونی به‌علت پدیده‌ای بیرونی تغییر می‌کنند، مانند ستارهٔ دوتایی گرفتی که جلوی هم می‌گذرند، یا ستارهای با لکههای بزرگ که با چرخشش روشن و تیره می‌شود.
چند نمونهٔ معروف
«میرا» (ο قیطس) را داوید فابریتسیوس در ۱۵۹۶ دید و نخستین متغیر ضربان‌دار شناخته شد؛ دورهٔ آن حدود ۳۳۲ روز است و بین قدر ۲ تا ۱۰ تغییر میکند. «الگول» متغیر گرفتی است. ابط‌الجوزا متغیری نیمه‌منظم است که نورش در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ به‌طور چشمگیری کم شد. دلتا قیفاووس در ۱۷۸۴ توسط جان گودریک شناسایی شد و نمونهٔ نخست متغیرهای قیفاووسی است.
چرا ستاره‌های متغیر مهماند؟
هنریتا سوان لیویت در ۱۹۱۲ دریافت که دورهٔ تغییر نور قیفاووسیها با درخشندگی واقعیشان ارتباط دارد. این رابطه یکی از ابزارهای اصلی نردبان فاصلهٔ کیهانی شد و ادوین هابل با آن فاصلهٔ کهکشان‌ها را سنجید. انجمن‌هایی مانند AAVSO از ۱۹۱۱ رصدهای آماتورها را گرد می‌آورند.
پرسش‌های رایج
### ستارهٔ متغیر چیست؟
ستارهٔ متغیر ستارهای است که نور آن در گذر زمان تغییر میکند.
### چرا ستارهها تغییر نور میدهند؟
دلایل متفاوتاند: ضربان ستاره، انفجار، گذر ستارهٔ همدم از جلوی آن یا چرخش ستارهای با لکههای بزرگ.
### میرا چه ستارهای است؟
میرا ستارهٔ غول سرخ در صورت فلکی قیطس است که در حدود ۳۳۲ روز به‌طور چشمگیری روشن و تیره می‌شود و نخستین متغیر ضربان‌دار شناخته‌شده بود.
### چرا قیفاووسیها برای سنجش فاصله مهماند؟
چون دورهٔ تغییر نور آنها با درخشندگی واقعیشان رابطه دارد. با مقایسهٔ آن با نور ظاهری، فاصله بهدست میآید.