دانشنامهدانشمند
ابوعلی سینا Avicenna
ابوعلی سینا (حدود ۹۸۰ تا ۱۰۳۷ میلادی) پزشک، فیلسوف و دانشمند ایرانی بود که کتاب «قانون در طب» و «شفا» را نوشت و قرنها در پزشکی و فلسفهٔ جهان اسلام و اروپا اثر گذاشت.
نام‌های دیگر: ابن سینا
ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا، که در غرب «آویسنا» (Avicenna) خوانده می‌شود، در حدود سال ۹۸۰ میلادی در روستای افشنه نزدیک بخارا زاده شد و در سال ۱۰۳۷ در همدان درگذشت. او را از بزرگ‌ترین دانشمندان دورهٔ زرین اسلامی می‌دانند. خودش در جوانی پزشک و فیلسوف سرشناسی شد و بیشتر عمر را در دربارهای ایران گذراند.
## ابنسینا چه کارهایی کرد؟
بر پایهٔ روایت خودش، او در حدود ۱۸ سالگی دانش‌های زمانهٔ خود را فراگرفته بود. شهرتش به پزشکی برمی‌گردد: گفته می‌شود توانست نوح بن منصور سامانی، فرمانروای بخارا، را درمان کند و از کتابخانهٔ سلطنتی بهره ببرد. در سال‌های بعد در ری، همدان و اصفهان زیست و در دربار علاءالدوله کاکویی در اصفهان به کار فلسفه و نوشتن پرداخت.
## مهمترین آثار او کدام‌اند؟
- «قانون در طب»: دایرة‌المعارف پزشکی در پنج کتاب که بیماری‌ها، دارو‌ها و درمان‌ها را به‌صورت منظم شرح می‌دهد. این کتاب به لاتین ترجمه شد و تا قرن هفدهم در دانشگاه‌های اروپا آموزش داده می‌شد.
- «شفا»: دایرة‌المعارفی بزرگ در فلسفه و منطق، ریاضیات، علوم طبیعی و الهیات.
- «النجات» و «دانشنامهٔ علائی»: خلاصه‌هایی از فلسفه؛ دومی به فارسی نوشته شده است.
- «اشارات و تنبیهات»: از آخرین و پخته‌ترین آثار فلسفی او.
## دستاوردهای علمی
در پزشکی بر مشاهدهٔ بالینی، سرایت برخی بیماری‌ها و نقش آب و هوا تأکید داشت. در فیزیک و ستاره‌شناسی رساله‌هایی دربارهٔ حرکت و نور نوشت و نقدهایی به نظریه‌های ارسطو مطرح کرد. در فلسفه، استدلال «انسان معلق» او دربارهٔ آگاهی از خود معروف است. او همچنین دربارهٔ نجوم، موسیقی و علوم طبیعی رساله‌هایی نوشت.
او همچنین با ابوریحان بیرونی مکاتبه داشت؛ پرسش و پاسخ‌هایی دربارهٔ طبیعیات که نمونه‌ای از گفت‌وگوی علمی آن دوران است. دربارهٔ نور و دیدن، ابن هیثم هم‌دورهٔ او بود که نور‌شناسی را بسیار فراتر برد.
## میراث او
آرامگاه ابنسینا در همدان است و آرامگاه امروزی‌اش را هوشنگ سیحون طراحی کرد؛ این بنا در ۱۳۳۱ (۱۹۵۲) ساخته و در ۱۳۳۳ (۱۹۵۴) گشایش یافت. روز ۱ شهریور (۲۳ اوت) در ایران «روز پزشک» نام دارد. نام او در جهان با بنیان‌گذاران پزشکی آمیخته است.
## پرسش‌های رایج
### ابنسینا اهل کجا بود؟
او در روستای افشنه نزدیک بخارا، که امروز در ازبکستان است، زاده شد؛ اما در ایران زندگی علمی خود را گذراند و در همدان درگذشت و همان‌جا دفن شد.
### مهمترین کتاب ابنسینا چیست؟
«قانون در طب» در پزشکی و «شفا» در فلسفه و علوم از مهمترین آثار او هستند.
### چرا ابنسینا را پدر پزشکی مینامند؟
چون «قانون در طب» قرنها منبع اصلی آموزش پزشکی در جهان اسلام و اروپا بود. این عنوان اغراقآمیز است، چون پزشکان دیگری مانند رازی هم نقش بزرگی داشتند، اما اثر او بسیار گسترده بود.
### ابنسینا چه زمانی درگذشت؟
در سال ۱۰۳۷ میلادی (۴۲۸ هجری قمری) در همدان، پس از بیماری، در حدود ۵۷ سالگی.