محمد بن زکریای رازی Muhammad ibn Zakariya al-Razi

ابوبکر محمد بن زکریای رازی، که اروپاییان او را «رازس» (Rhazes) می‌نامیدند، در حدود سال ۸۶۵ میلادی در شهر ری (در جنوب تهران امروز) زاده شد و در حدود ۹۲۵ همان‌جا درگذشت. او بیمارستان بزرگ بغداد را مدتی اداره کرد و بیمارستان ری را هم رهبری می‌کرد و از چهره‌های برجستهٔ دورهٔ زرین پزشکی ایران است.

## رازی چه کرد؟
رازی بالین بیماران را مهم می‌دانست و ثبت مشاهده‌ها را اساس کار می‌دانست. او پرونده‌های بیماران را می‌نوشت و نتیجهٔ درمان را بررسی می‌کرد، و درباره پیشینیان نیز صریح نقد می‌نوشت. کتاب «الحاوی» او، یک دایرة‌المعارف بزرگ از دانش پزشکی که تجربهٔ شخصی او را کنار نقل از پزشکان یونانی، هندی و ایرانی می‌آورد، سال‌ها بعد به لاتین ترجمه شد و در اروپا مرجع بود.

## آبله و سرخک
رساله‌ای کوتاه به نام «الجدری و الحصبة» نوشت که یکی از نخستین توصیف‌های دقیق و جدا از هم برای آبله و سرخک به شمار می‌رود. در آن تفاوت علایم و راه درمان هر دو توضیح داده شده بود. این رساله به زبان‌های اروپایی چاپ شد.

## شیمی و دیگر کارها
رازی در شیمی (در سنت «کیمیا») کار آزمایشگاهی می‌کرد و مواد و ابزارها را نام می‌برد. به او تقطیر الکل و ساخت اسید سولفوریک را نسبت می‌دهند، اما این انتساب‌ها قطعی نیستند. در فلسفه نظر‌های مستقل داشت و کتاب‌های زیادی نوشت (او را مؤلف ده‌ها اثر دانسته‌اند).

## جایگاه امروز
در ایران ۵ شهریور (۲۷ اوت) «روز داروسازی» و روز بزرگداشت رازی است. اثر او در کنار ابن‌سینا از پایه‌های پزشکی دورهٔ اسلامی است؛ نام هر دو در تاریخ علم ماندگار است. ابوریحان بیرونی فهرستی از آثار رازی نوشت و پژوهشگران بعدی ایران از کارهای او بهره بردند.

## پرسش‌های رایج
### رازی کیست؟
رازی پزشک و دانشمند ایرانی سدهٔ سوم و چهارم هجری (نهم و دهم میلادی) اهل ری است که در پزشکی، شیمی و فلسفه کار کرد.

### رازی چه کتاب‌هایی نوشت؟
از مهم‌ترین آنها «الحاوی»، «الجدری و الحصبه» و «من لایحضره الطبیب» (کتابی برای خانواده‌ها) نام برده می‌شود.

### آیا رازی الکل را کشف کرد؟
دربارهٔ تقطیر و الکل به او نسبت داده‌اند؛ اما مورخان معتقدند فن تقطیر پیش از او وجود داشت و این انتساب قطعی نیست.

### رازی چه تفاوتی با ابن‌سینا داشت؟
رازی بیشتر پزشکی تجربی و بالینی بود. ابن‌سینا یک نظام منظم و گسترده شامل پزشکی و فلسفه ساخت. هر دو در تاریخ علم شخصیت‌هایی بنیادین هستند.