دانشنامهدانشمند
ریچارد فاینمن Richard Feynman
ریچارد فاینمن (۱۹۱۸–۱۹۸۸) فیزیک‌دان نظری آمریکایی بود که برای نظریهٔ الکترودینامیک کوانتومی نوبل گرفت، نمودارهای فاینمن را ابداع کرد و با سخنرانی‌های روشن و پرشور مشهور شد.
نام‌های دیگر: فاینمن
ریچارد فیلیپس فاینمن در ۱۱ مه ۱۹۱۸ در نیویورک زاده شد و در ۱۵ فوریهٔ ۱۹۸۸ در لس‌آنجلس درگذشت. در ام‌آی‌تی و پرینستون تحصیل کرد و در جوانی عضو پروژهٔ منهتن در لوسآلاموس بود. بعد در دانشگاه کورنل و سپس مؤسسهٔ فناوری کالیفرنیا (کلتک) تدریس کرد.
## فاینمن چه کشف‌هایی کرد؟
مهم‌ترین کار علمی او الکترودینامیک کوانتومی (QED) است، نظریه‌ای که برهمکنش نور و ماده را در چارچوب مکانیک کوانتومی و نسبیت خاص توصیف میکند. او همراه جولیان شوینگر و سین‌ایتیرو توموناگا، به طور مستقل از هم، آن را ساخت و هر سه در ۱۹۶۵ نوبل فیزیک گرفتند.
دو ابزار او شناخته‌شده‌اند:
- نمودارهای فاینمن: تصویرهای ساده‌ای برای نمایش برهمکنش ذرات که محاسبه را به‌شدت ساده می‌کنند و امروز در فیزیک ذرات ابزار روزمره‌اند.
- انتگرال مسیر: روشی که در آن ذره از همهٔ مسیرهای ممکن می‌گذرد و جمع اثر مسیرها نتیجهٔ نهایی را می‌دهد.
او همچنین در ابرشاره بودن هلیوم مایع و در نظریهٔ ذرات درون پروتون (پارتون) کار کرد. در ۱۹۵۹ در سخنرانی «آن پایین فضای زیادی هست» امکان ساخت و کار با اشیا در مقیاس اتم‌ها را مطرح کرد که الهام‌بخش نانوفناوری شد.
## فاینمن و آموزش
«درسهای فیزیک فاینمن» که در ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۳ برای دانشجویان کلتک ارائه و در ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۵ منتشر شد، از معروف‌ترین متن‌های آموزشی فیزیک است. او دوست داشت پدیده‌ها را با مثال‌های ساده و تصویری توضیح بدهد. کتاب‌های خاطراتش مانند «حتماً شوخی میکنید، آقای فاینمن!» او را به چهره‌ای محبوب تبدیل کرد.
## حادثهٔ چلنجر
در ۱۹۸۶، پس از انفجار شاتل فضایی چلنجر، فاینمن عضو کمیسیون تحقیق بود. در جلسهٔ علنی نشان داد که حلقه‌های لاستیکی (اورینگ) موشک‌های کمکی در سرما انعطاف خود را از دست می‌دهند. او پیش‌تر به شاتل فضایی و دستگاه‌های مدیریتی ناسا هم نقدهای تندی داشت.
## پرسش‌های رایج
### فاینمن برای چه نوبل گرفت؟
برای کار بر نظریهٔ الکترودینامیک کوانتومی، همراه شوینگر و توموناگا (۱۹۶۵).
### نمودار فاینمن چیست؟
نموداری برای نمایش فرایندهای برهمکنش ذرهها که هر خط و رأس معنای ریاضی دقیقی دارد و محاسبات پیچیده را ساده میکند.
### فاینمن در پروژهٔ منهتن چه کرد؟
او در بخش نظری لوسآلاموس کار میکرد و با وجود جوانی، در گروه محاسبات مشارکت داشت.
### چه کتابی از فاینمن برای شروع مناسب است؟
«درسهای فیزیک فاینمن» برای آموزش و «حتماً شوخی میکنید، آقای فاینمن!» برای آشنایی با شخصیت او معروفاند.