هلیوم Helium

هلیوم با عدد اتمی ۲ و نماد He از گازهای نجیب است و تقریباً با هیچ عنصری ترکیب نمی‌شود. هسته‌اش دو پروتون و معمولاً دو نوترون دارد. این گاز از هوا سبک‌تر است و به همین دلیل بادکنک و کشتی هوایی را بالا می‌برد، ولی برخلاف هیدروژن آتش نمی‌گیرد.

## هلیوم چگونه کشف شد؟
هلیوم نخستین عنصری است که پیش از یافتن در زمین، در آسمان دیده شد. در سال ۱۸۶۸ ژول ژانسن هنگام گرفتگی خورشید در هند، و اندکی بعد نورمن لاکیر در انگلستان، خط زردی در طیف نور خورشید دیدند که به هیچ عنصر شناخته‌شده‌ای نمی‌خورد. نامش از «هلیوس»، خدای خورشید یونانی، گرفته شد. ویلیام رمزی در سال ۱۸۹۵ آن را برای نخستین بار روی زمین و از یک کانی اورانیوم‌دار جدا کرد.

## هلیوم از کجا می‌آید؟
بیشتر هلیوم جهان در دقایق نخست پس از مهبانگ پدید آمد و حدود یک‌چهارم جرم مادهٔ عادی است. ستاره‌ها هم در همجوشی هسته‌ای هیدروژن را به هلیوم تبدیل می‌کنند. روی زمین، هلیوم از فروپاشی پرتوزای اورانیوم و توریم در سنگ‌ها ساخته می‌شود و همراه گاز طبیعی بیرون می‌آید. چون سبک است، از جو زمین به فضا می‌گریزد و ذخیرهٔ آن محدود است.

## هلیوم در چه کارهایی به کار می‌رود؟
- خنک‌کردن آهنرباهای ابررسانا در دستگاه‌های ام‌آر‌آی و شتاب‌دهنده‌ها
- پر کردن بالن‌ها و بادکنک
- گاز محافظ در جوشکاری و ساخت نیم‌رسانا
- مخلوط تنفسی غواصی عمیق

هلیوم دمای جوش بسیار پایینی دارد (حدود ۲۶۹- درجهٔ سانتی‌گراد) و در فشار عادی حتی در نزدیکی صفر مطلق جامد نمی‌شود. هلیوم مایع در دمای پایین‌تر از حدود ۲ کلوین ابرشاره می‌شود و بدون اصطکاک جریان می‌یابد.

## پرسش‌های رایج
### چرا صدای آدم با هلیوم بچگانه می‌شود؟
صوت در هلیوم سریع‌تر از هوا حرکت می‌کند و حفره‌های دهان و گلو بسامدهای بالاتری را تقویت می‌کنند. تارهای صوتی تغییری نمی‌کنند، ولی صدا تیزتر شنیده می‌شود. استنشاق زیاد آن خطرناک است، چون جای اکسیژن را می‌گیرد.

### هلیوم تمام می‌شود؟
هلیوم در جهان فراوان است، اما روی زمین تجدیدناپذیر محسوب می‌شود و ذخایر در دسترس آن محدود است. به همین دلیل بازیافت آن در آزمایشگاه‌ها و کاربردهای پزشکی اهمیت دارد.

### هلیوم از کجا در خورشید می‌آید؟
هلیوم در هستهٔ خورشید از همجوشی چهار هستهٔ هیدروژن ساخته می‌شود. خورشید هر ثانیه صدها میلیون تن هیدروژن را به هلیوم تبدیل می‌کند و این فرایند منبع انرژی آن است.