شاتل فضایی Space Shuttle

شاتل فضایی (سیستم حمل‌ونقل فضایی) نخستین فضاپیمای بازگشت‌پذیر و تا حدی قابل استفادهٔ دوباره بود. هدفش ارزان کردن سفر به مدار و پرواز مکرر بود. این وسیله سه بخش داشت: مدارگرد بالدار که فضانوردان را می‌برد، مخزن سوخت خارجی بزرگ و دو موشک کمکی سوخت جامد که پس از پرتاب بازیافت می‌شدند.

شاتل چگونه کار می‌کرد؟

شاتل با سه موتور اصلی و دو موشک کمکی از پایگاه کندی عمودی پرتاب می‌شد. پس از حدود هشت و نیم دقیقه مخزن خارجی جدا می‌شد و می‌سوخت، و مدارگرد در مدار پایین زمین می‌ماند. در پایان مأموریت، مدارگرد با پوشش کاشی‌های ویژه وارد جو می‌شد، دمایش به حدود ۱۶۰۰ درجه می‌رسید و مانند یک گلایدر روی باند فرود می‌آمد. محموله‌اش حدود ۲۷ تن بود و تا هفت فضانورد می‌برد.

دستاوردهای شاتل

نخستین پرواز شاتل کلمبیا در ۱۲ آوریل ۱۹۸۱ بود. در مجموع پنج مدارگرد پرواز کردند: کلمبیا، چلنجر، دیسکاوری، اتلانتیس و اندیور. شاتل‌ها تلسکوپ فضایی هابل را در ۱۹۹۰ به مدار بردند و پنج بار برای تعمیرش رفتند. آن‌ها همچنین بیشتر بخش‌های ایستگاه فضایی بین‌المللی را حمل کردند. آخرین پرواز، اتلانتیس، در ژوئیهٔ ۲۰۱۱ بود.

دو فاجعه

شاتل دو بار فاجعه آفرید. چلنجر در ۲۸ ژانویهٔ ۱۹۸۶ حدود ۷۳ ثانیه پس از پرتاب بر اثر نشت گاز داغ از یک درزگیر منفجر شد و هفت فضانورد کشته شدند. کلمبیا در اول فوریهٔ ۲۰۰۳ هنگام بازگشت متلاشی شد، چون تکه‌ای از عایق مخزن به بال خورده بود؛ باز هم هفت نفر جان دادند. پس از فاجعهٔ دوم، پایان برنامه اعلام شد.

چرا شاتل بازنشسته شد؟

شاتل از آنچه وعده داده بود گران‌تر و کم‌تکرارتر بود و ایمنی‌اش هم نگران‌کننده بود. پس از آن، فضانوردان آمریکایی چند سال با سایوز روسی می‌رفتند تا آنکه فالکون ۹ با کپسول دراگون در ۲۰۲۰ پروازهای سرنشین‌دار را از سر گرفت. دربارهٔ شغل آن‌ها در فضانورد بخوانید.

پرسش‌های رایج

### چند شاتل ساخته شد؟
پنج مدارگرد فضایی (کلمبیا، چلنجر، دیسکاوری، اتلانتیس و اندیور) پرواز کردند. اینترپرایز هم فقط برای آزمایش فرود در جو به کار رفت.

### چرا شاتل‌ها بازنشسته شدند؟
به‌دلیل هزینهٔ زیاد، ایمنی و کهنگی. پس از فاجعهٔ کلمبیا در ۲۰۰۳ تصمیم به پایان دادن به برنامه گرفته شد و آخرین پرواز در ۲۰۱۱ بود.

### شاتل در کل چند بار پرواز کرد؟
۱۳۵ مأموریت، از ۱۹۸۱ تا ۲۰۱۱.

### آیا شاتل‌ها هنوز موجودند؟
شاتل‌های بازمانده در موزه‌های آمریکا نگهداری می‌شوند. دیسکاوری، اتلانتیس، اندیور و اینترپرایز هر یک در موزه‌ای قرار دارند.