رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

فراصوت Ultrasound

فراصوت امواج صوتی با بسامد بالاتر از ۲۰ هزار هرتز است که گوش انسان نمی‌شنود، ولی در پزشکی (سونوگرافی)، سونار و آزمایش‌های صنعتی کاربرد فراوان دارد.

نام‌های دیگر: اولتراسوند، سونوگرافی

فراصوت
This Photo was taken by Wolfgang Moroder. Feel free to use my photos, but please mention me as the author and send me a message. This image is not in the public domain. Please respect the copyright pr / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · منبع تصویر

گوش انسان بسامدهای حدود ۲۰ تا ۲۰ هزار هرتز را می‌شنود. هر صوتی که بسامدش از این مرز بیشتر باشد فراصوت (اولتراسوند) است. در سیالات و بافت نرم، این امواج طولی‌اند، ولی طول موج بسیار کوتاهی دارند و همین آن‌ها را برای تصویربرداری دقیق مناسب می‌کند.

فراصوت چگونه تولید می‌شود؟

بیشتر مولدهای فراصوت از بلورهای پیزوالکتریک ساخته می‌شوند. این مواد وقتی ولتاژ متناوب بگیرند، با بسامد بالا نوسان می‌کنند و موج فراصوت می‌دهند؛ و برعکس، وقتی موج فراصوت به آن‌ها بخورد، ولتاژ تولید می‌کنند. بنابراین یک حسگر هم فرستنده است و هم گیرنده. بسامدهای پزشکی معمولاً از یک تا چند ده مگاهرتز است.

فراصوت چه کاربردی دارد؟

  • سونوگرافی: پروب امواج را به بدن می‌فرستد و از بازتاب آن‌ها در مرز بافت‌ها تصویر می‌سازد. چون پرتو یونیزان نیست، برای نمایش جنین رایج است.
  • سونار: زیردریایی‌ها و ماهی‌یاب‌ها با فرستادن پالس و سنجش زمان پژواک فاصله را می‌سنجند.
  • آزمون غیرمخرب: یافتن ترک در فلز و جوش.
  • پاک‌کننده‌های اولتراسونیک و برخی روش‌های درمانی، مانند گرم‌کردن موضعی بافت.
  • طبیعت: خفاش‌ها و دلفین‌ها از پژواک‌یابی با فراصوت برای جهت‌یابی استفاده می‌کنند.

اصل کار تصویربرداری

فاصله از رابطهٔ ساده‌ای به‌دست می‌آید: زمان رفت‌وبرگشت پالس در سرعت صوت در آن محیط (حدود ۱۵۴۰ متر بر ثانیه در بافت نرم) ضرب و بر دو تقسیم می‌شود. هرچه بسامد بالاتر باشد، وضوح تصویر بهتر است، ولی نفوذ در بافت کمتر. به همین دلیل پزشکان بسته به عمق، بسامد را انتخاب می‌کنند.

ایمنی

سونوگرافی تشخیصی با توان معمول عموماً بی‌خطر شمرده می‌شود، ولی توان بالای فراصوت می‌تواند بافت را گرم کند یا حباب بسازد (کاویتاسیون)؛ به همین دلیل از آن در درمان هم استفاده می‌شود. در عین حال کاربرد آن باید پزشکی و حساب‌شده باشد.

پرسش‌های رایج

  1. فراصوت یعنی چه؟

    فراصوت موج صوتی با بسامد بیش از ۲۰ هزار هرتز است که از آستانهٔ شنوایی انسان بالاتر است.

  2. سونوگرافی چگونه کار می‌کند؟

    دستگاه موج فراصوت را به بدن می‌فرستد و بازتاب آن را از مرز بافت‌ها دریافت می‌کند. رایانه از زمان بازگشت و شدت پژواک تصویر می‌سازد.

  3. آیا سونوگرافی مضر است؟

    سونوگرافی تشخیصی معمول پرتو یونیزان ندارد و در توان معمول بی‌خطر شمرده می‌شود. با این حال پزشکان آن را فقط در صورت نیاز تجویز می‌کنند.

  4. خفاش‌ها چگونه با فراصوت راه پیدا می‌کنند؟

    خفاش صدای فراصوت می‌فرستد و از پژواکی که از موانع و طعمه برمی‌گردد فاصله و جهت را تشخیص می‌دهد. به این کار پژواک‌یابی می‌گویند.

منابع

  1. Ultrasound Imaging — Benefits/Risks · U.S. Food and Drug Administration

آخرین بازبینی:

در چنین روزی

در تاریخ علم

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از فراصوت گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین