دانشنامهپدیده
پژواک Echo
پژواک (انعکاس صدا) تکرار صدایی است که پس از برخورد به سطحی بازتابنده به گوش می‌رسد؛ برای شنیدن آن به‌طور جدا باید سطح دست‌کم حدود ۱۷ متر دورتر باشد.
نام‌های دیگر: انعکاس صدا، اکو
در کوه یا تونل فریاد می‌زنید و لحظه‌ای بعد همان صدا را می‌شنوید. این صدای برگشتی پژواک است. هر صوتی هنگام برخورد به مانع بازتاب میشود و اگر بازتاب با تأخیر کافی برسد، آن را جدا از صدای اصلی می‌شنویم.
چرا پژواک شنیده میشود؟
صوت مثل هر موج هنگام برخورد با مرز دو محیط بازتاب میشود. سطح‌های سخت و صاف، مثل صخره و دیوار، بهتر از سطح‌های نرم بازتاب میدهند. گوش انسان دو صدای نزدیک به هم را وقتی جدا می‌شنود که فاصلهٔ زمانی میانشان بیش از حدود ۰٫۱ ثانیه باشد. چون سرعت صوت در هوا حدود ۳۴۰ متر بر ثانیه است، صوت در ۰٫۱ ثانیه ۳۴ متر می‌رود؛ بنابراین مانع باید دست‌کم حدود ۱۷ متر دورتر باشد تا صدا ۳۴ متر برود و برگردد.
پژواک و واخوانی
اگر مانع نزدیک‌تر از ۱۷ متر باشد، بازتاب با صدای اصلی درهم می‌آمیزد و صدا را کشیده میکند. به این حالت واخوانی (طنین) می‌گویند. در سالن‌های کنسرت و کلیساها، واخوانی ویژگی آکوستیک مهم است. اگر زیاد باشد، حرف‌ها نامفهوم میشود و مهندسان آکوستیک با مواد جاذب آن را کنترل می‌کنند.
کاربردهای پژواک
- سونار: کشتی‌ها با زمان رفت‌وبرگشت پالس صوتی، عمق دریا یا نزدیکی صخره را می‌سنجند. اصل کار فراصوت نیز همین است.
- پژواک‌یابی در طبیعت: خفاش و دلفین با پژواک راه می‌یابند.
- اندازه‌گیری فاصله: فاصلهٔ مانع برابر نصف حاصل‌ضرب سرعت صوت در زمان رفت‌وبرگشت است.
- سونوگرافی و بازتاب‌سنجی لرزه‌ای برای اکتشاف نفت.
پژواک و رادار
رادار همین اصل را با امواج رادیویی به کار می‌برد: موج را می‌فرستد و بازتاب را می‌سنجد. این روش در نجوم هم کاربرد دارد؛ رادار از زمین به ماه و سیارک‌های نزدیک فرستاده میشود تا فاصله و شکل آن‌ها دقیق‌تر برآورد شود.
پرسش‌های رایج
### پژواک چگونه پدید میآید؟
پژواک وقتی پدید میآید که صدا به مانعی برخورد کند، بازتاب شود و با تأخیر کافی به شنونده برگردد.
### چرا پژواک در کوهستان واضحتر است؟
چون صخرههای سخت و دور صدا را خوب بازتاب میدهند و فاصلهٔ زیاد باعث میشود بازتاب با تأخیر کافی جدا از صدای اصلی شنیده شود.
### حداقل فاصله برای شنیدن پژواک چقدر است؟
حدود ۱۷ متر. در این فاصله صدا ۳۴ متر میپیماید و در حدود ۰٫۱ ثانیه برمیگردد، که حد جداسازی گوش انسان است.
### پژواک و واخوانی چه فرقی دارند؟
پژواک بازتاب جدا و تکرارشدهٔ صداست، ولی واخوانی بازتابهای نزدیک به هم است که با صدای اصلی آمیخته میشود و صدا را کشیده میکند.
تصویر روز ناسا
پژواک‌های نوری از V838 Mon۵ تیر ۱۴۰۱