رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینجا

دریاچه ارومیه Lake Urmia

دریاچه ارومیه دریاچه‌ای فوق‌شور در شمال‌غرب ایران و میان استان‌های آذربایجان غربی و شرقی است. این دریاچه در گذشته از بزرگ‌ترین دریاچه‌های منطقه بود، اما از دههٔ ۱۳۷۰ به‌علت مجموعه‌ای از خشکسالی و برداشت و مدیریت آب به‌شدت کوچک شده است.

نام‌های دیگر: خشک شدن دریاچه ارومیه

دریاچه ارومیه
NASA / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

مشخصات

مساحت تاریخی در دورهٔ پرآبیحدود ۵٬۲۰۰ کیلومتر مربع؛ مساحت کنونی متغیر است
درمیان استان‌های آذربایجان غربی و شرقی

بر پایهٔ منابع بازبینی‌شدهٔ این مدخل.

دریاچه ارومیه در شمال‌غرب ایران، میان استان‌های آذربایجان غربی و شرقی، قرار دارد. این دریاچه شور، که آب آن از آب دریا هم شورتر است، روزگاری بزرگ‌ترین دریاچهٔ خاورمیانه بود و مساحتش در دورهٔ پرآبی به بیش از ۵ هزار کیلومتر مربع می‌رسید. عمقش همیشه کم بوده، با میانگین حدود ۶ و بیشینهٔ حدود ۱۶ متر. زیست‌بومی خاص با میگوی آرتمیا، جلبک‌های ریز و پرندگانی مثل فلامینگو و پلیکان دارد. دریاچه و جزایرش پارک ملی و تالاب ثبت‌شده در فهرست رامسر است.

چرا دریاچه ارومیه خشک شد؟

از اواسط دههٔ ۱۳۷۰ مساحت و حجم آب دریاچه شتابان کم شد و در سال‌های بدترین وضعیت، بیشتر پهنهٔ آن به بستر نمکی تبدیل شد. چند عامل در این کاهش دخیل بود: چندین سال خشکسالی، افزایش دما، ساخت ده‌ها سد روی رودخانه‌های ورودی و برداشت آب برای کشاورزی و چاه‌های بی‌رویه. سهم نسبی مدیریت و برداشت آب در برابر خشکسالی و تغییر اقلیم همچنان موضوع بحث و پژوهش است.

پیامدهای خشک شدن

بستر خشکِ نمک با وزش باد به‌صورت توفان نمک بلند می‌شود و روی زمین‌های کشاورزی و شهرهای اطراف می‌نشیند. این خطر برای سلامت و کشاورزی، همراه با نابودی زیستگاه پرندگان و آرتمیا، از پیامدهای مهم است. طوفان گرد و غبار و نمک، زندگی میلیون‌ها نفر را در منطقه تحت اثر قرار می‌دهد.

وضعیت و احیا

از ۱۳۹۲ ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه برنامه‌هایی مثل کاهش مصرف آب کشاورزی و رهاسازی آب سدها را آغاز کرد. با ترسالی‌های حدود ۲۰۱۶ و ۲۰۱۹ تراز آب تا حدی بالا آمد. اما پایداری آن به بارندگی و مدیریت آب بستگی دارد و در سال‌های خشک پس از آن تراز دوباره افت کرد. گزارش ناسا از تصاویر ماهواره‌ای سپتامبر ۲۰۲۳، خشکیدگی تقریباً کامل دریاچه را در آن مقطع نشان می‌دهد. این تصویر وضعیت همان تاریخ است؛ مساحت و تراز آب با بارش و مدیریت منابع آب تغییر می‌کند.

پرسش‌های رایج

  1. دریاچه ارومیه کجاست؟

    دریاچه ارومیه در شمال‌غرب ایران، میان آذربایجان غربی و شرقی، قرار دارد.

  2. چرا دریاچه ارومیه این‌قدر شور است؟

    دریاچه ارومیه حوضه‌ای بسته است و آب از آن فقط با تبخیر خارج می‌شود. نمک‌های رودخانه‌ها در آن می‌ماند و جمع می‌شود و شوری را بالا می‌برد.

  3. آیا دریاچه ارومیه احیا شد؟

    افزایش آب در بعضی سال‌ها به معنای احیای پایدار نیست. پس از بهبود نسبی، تصاویر ماهواره‌ای سپتامبر ۲۰۲۳ خشکیدگی تقریباً کامل را نشان دادند؛ وضعیت دریاچه همچنان به بارش و مدیریت آب وابسته است.

  4. آیا می‌شود در دریاچه ارومیه شنا کرد؟

    شوری زیاد می‌تواند شناوری بدن را افزایش دهد، اما این ویژگی به معنای ایمن‌بودن شنا یا خاصیت درمانی آب و گل نیست. دسترسی به آب و امکان شنا به وضعیت دریاچه و مقررات محلی بستگی دارد.

منابع

  1. Lake Urmia Shrivels Again · NASA

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از دریاچه ارومیه گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین