دریاچه ارومیه Lake Urmia

دریاچه ارومیه در شمال‌غرب ایران، میان استان‌های آذربایجان غربی و شرقی، قرار دارد. این دریاچه شور، که آب آن از آب دریا هم شورتر است، روزگاری بزرگ‌ترین دریاچهٔ خاورمیانه بود و مساحتش در دورهٔ پرآبی به بیش از ۵ هزار کیلومتر مربع می‌رسید. عمقش همیشه کم بوده، با میانگین حدود ۶ و بیشینهٔ حدود ۱۶ متر. زیست‌بومی خاص با میگوی آرتمیا، جلبک‌های ریز و پرندگانی مثل فلامینگو و پلیکان دارد. دریاچه و جزایرش پارک ملی و تالاب ثبت‌شده در فهرست رامسر است.

چرا دریاچه ارومیه خشک شد؟

از اواسط دههٔ ۱۳۷۰ مساحت و حجم آب دریاچه شتابان کم شد و در سال‌های بدترین وضعیت، بیشتر پهنهٔ آن به بستر نمکی تبدیل شد. چند عامل در این کاهش دخیل بود: چندین سال خشکسالی، افزایش دما، ساخت ده‌ها سد روی رودخانه‌های ورودی و برداشت آب برای کشاورزی و چاه‌های بی‌رویه. به نظر کارشناسان سهم بخش کشاورزی و سدها از خود تغییر اقلیم بیشتر بوده است.

پیامدهای خشک شدن

بستر خشکِ نمک با وزش باد به‌صورت توفان نمک بلند می‌شود و روی زمین‌های کشاورزی و شهرهای اطراف می‌نشیند. این خطر برای سلامت و کشاورزی، همراه با نابودی زیستگاه پرندگان و آرتمیا، از پیامدهای مهم است. طوفان گرد و غبار و نمک، زندگی میلیون‌ها نفر را در منطقه تحت اثر قرار می‌دهد.

وضعیت و احیا

از ۱۳۹۲ ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه برنامه‌هایی مثل کاهش مصرف آب کشاورزی و رهاسازی آب سدها را آغاز کرد. با ترسالی‌های حدود ۲۰۱۶ و ۲۰۱۹ تراز آب تا حدی بالا آمد. اما پایداری آن به بارندگی و مدیریت آب بستگی دارد و در سال‌های خشک پس از آن تراز دوباره افت کرد. بر پایهٔ گزارش‌ها، در مرداد ۱۴۰۴ (اوت ۲۰۲۵) مساحت دریاچه به حدود ۵۸۰ کیلومتر مربع رسیده بود و تصاویر ماهواره‌ای در شهریور ۱۴۰۴ بخش بزرگی از آن را خشک نشان می‌داد. مقدار دقیق باید از آمار روز بررسی شود.

پرسش‌های رایج

### دریاچه ارومیه کجاست؟
دریاچه ارومیه در شمال‌غرب ایران، میان آذربایجان غربی و شرقی، قرار دارد.

### چرا دریاچه ارومیه این‌قدر شور است؟
دریاچه ارومیه حوضه‌ای بسته است و آب از آن فقط با تبخیر خارج می‌شود. نمک‌های رودخانه‌ها در آن می‌ماند و جمع می‌شود و شوری را بالا می‌برد.

### آیا دریاچه ارومیه احیا شد؟
احیای کامل رخ نداده است. بعد از اقدامات و بارندگی‌های سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ بهبود نسبی ایجاد شد، ولی پس از آن دوباره افت کرد و در تابستان ۲۰۲۵ مساحت دریاچه به حدود ۵۸۰ کیلومتر مربع رسید.

### آیا می‌شود در دریاچه ارومیه شنا کرد؟
آب بسیار شور بدن را روی سطح نگه می‌دارد و درمان‌های سنتی با آب و گل آن شناخته است، ولی شوری شدید پوست و چشم را اذیت می‌کند و باید با احتیاط انجام شود.