طوفان گرد و غبار Dust storm
طوفان گرد و غبار پدیدهای است که در آن باد قوی مقدار زیادی ذرهٔ خاک و ماسه را از زمینهای خشک بلند میکند و دید را کاهش میدهد. این ذرات ممکن است هزاران کیلومتر جابهجا شوند و کیفیت هوا را بهشدت بدتر کنند.
نامهای دیگر: ریزگرد، گرد و غبار

طوفان گرد و غبار وقتی رخ میدهد که باد تند از روی خاک خشک و بیپوشش بگذرد و ذرههای آن را بلند کند. غبار شامل ذرات با اندازههای گوناگون است؛ ذرات ریزتر میتوانند مدت بیشتری در هوا بمانند. PM10 نام ردهای مرتبط با سلامت برای ذرات با قطر آیرودینامیکی حدود ۱۰ میکرون و کمتر است، نه تعریف همهٔ گردوغبار. ذرههای درشتتر ماسه بهصورت جهشی کنار زمین میجهند و فقط ریزترینها تا ارتفاع کیلومترها بالا میروند.
گرد و غبار چگونه ساخته میشود؟
شرایط لازم عبارتاند از خاک خشک و سست، پوشش گیاهی کم و باد بهاندازهٔ کافی تند؛ سرعت لازم به اندازهٔ ذرات، رطوبت خاک و پوشش سطح بستگی دارد. جبهههای سرد و رگبارهای تابستانی هم گاه دیوارهٔ عظیمی از گرد و خاک جلوی خود میرانند که هابوب نام دارد. بیابانزایی، خشک شدن تالابها و کشاورزی نادرست منبعهای تازه میسازند. خشک شدن دریاچه ارومیه و تالابها از جمله کانونهای داخلی ایران است.
منابع گرد و غبار در ایران
غبار در ایران از دو منبع میآید: کانونهای داخلی مانند سیستان، خوزستان و حاشیهٔ کویرها، و کانونهای خارجی مثل بیابانهای عراق، سوریه و عربستان. بادهای غربی ریزگردها را به غرب و جنوبغرب کشور میآورند و استانهایی مثل خوزستان، ایلام و کرمانشاه از استانهای درگیر این پدیدهاند. در شرق، باد ۱۲۰ روزهٔ سیستان گرد و غبار تولید میکند.
اثرهای غبار
ریزگردهای کوچکتر از ۱۰ میکرون و بهویژه ریزتر از ۲٫۵ میکرون وارد ریه میشوند و به بیماریهای تنفسی و قلبی دامن میزنند. غبار پروازها، حملونقل و تولید برق خورشیدی را مختل میکند. غبار ساهارا هم تا اروپا و حتی آمریکا میرسد و خاک مغذی به جنگلهای آمازون میرساند. در هنگام وقوع طوفان، ماندن در خانه، بستن پنجرهها و استفاده از ماسک مناسب پیشنهاد میشود.
پرسشهای رایج
ریزگرد چیست؟
ریزگرد به ذرات ریز خاک و غبار معلق در هوا گفته میشود؛ گردوغبار دامنهای از اندازهها دارد. ذرات ریزتر، از جمله ردههای PM10 و PM2.5، از نظر نفوذ به دستگاه تنفسی اهمیت ویژهای دارند.
طوفان گرد و غبار از کجا میآید؟
از مناطق خشک و بیپوشش گیاهی، مثل بیابانها و بستر تالابهای خشکشده، میآید. باد قوی ذرهها را بلند میکند و جریانهای جو آنها را به نقاط دوردست میبرد.
غبار در ایران را چگونه میتوان کم کرد؟
مهمترین راه، احیای پوشش گیاهی و تالابها، مدیریت آب و جلوگیری از خشک شدن بستر آبهاست. بخشی از غبار که از کشورهای همسایه میآید به همکاری منطقهای نیاز دارد.
آیا گرد و غبار خطرناک است؟
بله، بهویژه برای کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی. ذرههای ریز عمیقاً وارد ریه میشوند و در روزهای شدید بهتر است از فعالیت بیرونی پرهیز شود.
منابع
- Sand and dust storms · World Meteorological Organization
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
گرد و غبار شهابسنگ۲۲ دی ۱۴۰۴
گرد و غبار ماه و نوار چسب۸ فروردین ۱۴۰۴
ء NGC 253: جهان جزیره گرد و غباری۲۶ بهمن ۱۴۰۲
یک جت گرد و غبار از سطح دنباله دار 67P۵ آذر ۱۴۰۲
یک شیطان گرد و غبار مریخی دور می چرخد۱۶ آبان ۱۴۰۲
گرد و غبار و سحابی حجاب غربی۲۶ مهر ۱۴۰۲
ستاره شمالی: پولاریس و گرد و غبار اطراف۲۲ فروردین ۱۴۰۲
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از طوفان گرد و غبار گفتهاند.







