طوفان گرد و غبار Dust storm

طوفان گرد و غبار وقتی رخ می‌دهد که باد تند از روی خاک خشک و بی‌پوشش بگذرد و ذره‌های آن را بلند کند. ریزگردها ذره‌هایی بسیار ریز با قطر کمتر از ۱۰ میکرون‌اند که مدت‌ها در هوا می‌مانند. ذره‌های درشت‌تر ماسه به‌صورت جهشی کنار زمین می‌جهند و فقط ریزترین‌ها تا ارتفاع کیلومترها بالا می‌روند.

گرد و غبار چگونه ساخته می‌شود؟

شرایط لازم عبارت‌اند از خاک خشک و سست، پوشش گیاهی کم و باد به‌اندازهٔ کافی تند، معمولاً بالای حدود ۳۰ کیلومتر بر ساعت. جبهه‌های سرد و رگبارهای تابستانی هم گاه دیوارهٔ عظیمی از گرد و خاک جلوی خود می‌رانند که هابوب نام دارد. بیابان‌زایی، خشک شدن تالاب‌ها و کشاورزی نادرست منبع‌های تازه می‌سازند. خشک شدن دریاچه ارومیه و تالاب‌ها از جمله کانون‌های داخلی ایران است.

منابع گرد و غبار در ایران

غبار در ایران از دو منبع می‌آید: کانون‌های داخلی مانند سیستان، خوزستان و حاشیهٔ کویرها، و کانون‌های خارجی مثل بیابان‌های عراق، سوریه و عربستان. بادهای غربی ریزگردها را به غرب و جنوب‌غرب کشور می‌آورند و استان‌هایی مثل خوزستان، ایلام و کرمانشاه بیشترین روزهای غبارآلود را دارند. در شرق، باد ۱۲۰ روزهٔ سیستان گرد و غبار تولید می‌کند.

اثرهای غبار

ریزگردهای کوچک‌تر از ۱۰ میکرون و به‌ویژه ریزتر از ۲٫۵ میکرون وارد ریه می‌شوند و به بیماری‌های تنفسی و قلبی دامن می‌زنند. غبار پروازها، حمل‌ونقل و تولید برق خورشیدی را مختل می‌کند. غبار ساهارا هم تا اروپا و حتی آمریکا می‌رسد و خاک مغذی به جنگل‌های آمازون می‌رساند. در هنگام وقوع طوفان، ماندن در خانه، بستن پنجره‌ها و استفاده از ماسک مناسب پیشنهاد می‌شود.

پرسش‌های رایج

### ریزگرد چیست؟
ریزگرد ذره‌های بسیار ریز خاک و غبار است که قطرشان معمولاً کمتر از ۱۰ میکرون است و می‌توانند مدت‌ها در هوا معلق بمانند و به ریه نفوذ کنند.

### طوفان گرد و غبار از کجا می‌آید؟
از مناطق خشک و بی‌پوشش گیاهی، مثل بیابان‌ها و بستر تالاب‌های خشک‌شده، می‌آید. باد قوی ذره‌ها را بلند می‌کند و جریان‌های جو آن‌ها را به نقاط دوردست می‌برد.

### غبار در ایران را چگونه می‌توان کم کرد؟
مهم‌ترین راه، احیای پوشش گیاهی و تالاب‌ها، مدیریت آب و جلوگیری از خشک شدن بستر آب‌هاست. بخشی از غبار که از کشورهای همسایه می‌آید به همکاری منطقه‌ای نیاز دارد.

### آیا گرد و غبار خطرناک است؟
بله، به‌ویژه برای کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی. ذره‌های ریز عمیقاً وارد ریه می‌شوند و در روزهای شدید بهتر است از فعالیت بیرونی پرهیز شود.