تغییر اقلیم Climate change
تغییر اقلیم دگرگونی بلندمدت میانگین دما و الگوهای آبوهوایی زمین است؛ از سدهٔ بیستم به بعد گرمایش جهانی ناشی از فعالیت انسان، بهویژه سوختن سوختهای فسیلی، علت اصلی آن بوده است.
نامهای دیگر: گرمایش جهانی، تغییرات آبوهوایی

اقلیم زمین همیشه تغییر کرده است: از دورههای یخبندان تا دورههای گرم. آنچه امروز متفاوت است سرعت تغییر و علت آن است. بر پایهٔ ارزیابیهای هیئت بیندولتی تغییر اقلیم (IPCC)، دمای میانگین زمین در دههٔ ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ حدود ۱٫۱ درجهٔ سانتیگراد از دورهٔ پیش از صنعت بالاتر بود و سازمان جهانی هواشناسی سال ۲۰۲۴ را نخستین سال تقویمی با گرمایی حدود ۱٫۵ درجه بالاتر از آن دوره اعلام کرد. عبور یک سال تقویمی از ۱٫۵ درجه، بهتنهایی به معنای عبور از معیار گرمایش بلندمدت توافق پاریس نیست.
علت تغییر اقلیم چیست؟
سوختن زغالسنگ، نفت و گاز و جنگلزدایی مقدار زیادی دیاکسید کربن و دیگر گازهای گلخانهای را به جو میافزایند. این گازها اثر گلخانهای را تقویت میکنند و گرما را بیشتر در جو نگه میدارند. غلظت CO₂ از حدود ۲۸۰ ppm پیش از انقلاب صنعتی به بیش از ۴۲۰ ppm در سالهای اخیر رسیده است.
تغییرات طبیعی اقلیم
عوامل طبیعی هم هستند: چرخههای میلانکوویچ که ناشی از تغییر مدار و شیب محور زمیناند، چرخهٔ خورشیدی و فورانهای بزرگ آتشفشانی. اما این عوامل نمیتوانند گرمایش سریع سدهٔ اخیر را توضیح دهند؛ مثلاً خورشید در چند دههٔ اخیر گرمتر نشده است.
پیامدها
- بالا آمدن سطح دریا و آب شدن یخچالها و یخ قطبی.
- موجهای گرما، خشکسالی و رویدادهای شدید بارشی.
- اسیدیتر شدن اقیانوسها و تغییر زیستگاهها.
ایران هم با کمآبی، گرمای شدید و خشک شدن دریاچهها فشار این تغییرات را حس میکند.
راهحلها
کاهش انتشار با انرژیهای تجدیدپذیر، بهرهوری انرژی، حفاظت از جنگلها، و سازگاری با تغییرات. توافق پاریس (۲۰۱۵) هدف نگه داشتن گرمایش بسیار کمتر از ۲ درجه و تلاش برای ۱٫۵ درجه را تعیین کرد. مطالعهٔ اقلیم سیارات دیگر هم کمک میکند: ونوس نمونهٔ هشداردهندهٔ گرمایش افسارگسیخته است.
پرسشهای رایج
تغییر اقلیم چیست؟
تغییر بلندمدت دما و الگوهای آبوهوایی؛ امروز بیشتر به گرمایش جهانی ناشی از انسان اشاره دارد.
فرق گرمایش جهانی و تغییر اقلیم چیست؟
گرمایش جهانی افزایش میانگین دمای زمین است؛ تغییر اقلیم دامنهٔ وسیعتری دارد، از بارش و خشکسالی تا سطح دریا.
آیا خورشید عامل گرمایش فعلی است؟
نه. مشاهدات ماهوارهای نشان میدهد خورشید در دهههای اخیر روشنتر نشده، در حالی که دمای زمین بالا رفته است.
چه کسی تغییر اقلیم را سبب شده است؟
مجموع شواهد علمی نشان میدهد فعالیت انسان، بهویژه انتشار گازهای گلخانهای، علت اصلی گرمایش از اواسط سدهٔ بیستم است.
منابع
- State of the Global Climate 2024 · World Meteorological Organization
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از تغییر اقلیم گفتهاند.







