ماهواره Satellite

ماهواره در معنای کلی هر جسمی است که دور جرمی بزرگ‌تر می‌چرخد. ماه ماهوارهٔ طبیعی زمین است. در گفتار روزمره منظور از «ماهواره» همان ماهوارهٔ مصنوعی است، یعنی ماشینی که انسان ساخته و با موشک به مدار فرستاده است. دربارهٔ ماهواره‌های طبیعی در ماهوارهٔ طبیعی بخوانید.

نخستین ماهواره

نخستین ماهوارهٔ مصنوعی، اسپوتنیک ۱ شوروی، در ۴ اکتبر ۱۹۵۷ پرتاب شد. این کره حدود ۸۴ کیلوگرم بود و فقط یک پیام بوق‌مانند می‌فرستاد، ولی عصر فضا را آغاز کرد. ایران نخستین ماهوارهٔ خود، «امید»، را در ۲۰۰۹ با موشک سفیر به مدار فرستاد. دربارهٔ برنامهٔ فضایی ایران در سازمان فضایی ایران بخوانید.

ماهواره‌ها چه کار می‌کنند؟

ماهواره‌ها در چند گروه اصلی‌اند: ارتباطی (تلویزیون، تلفن و اینترنت)، ناوبری (مانند GPS)، هواشناسی، تصویربرداری از زمین و علمی، مانند تلسکوپ‌ها. ماهواره‌های هواشناسی پیش‌بینی طوفان را ممکن می‌کنند و ماهواره‌های زمین‌نگر جنگل‌زدایی، خشک‌سالی و گسترش شهرها را می‌بینند.

ماهواره‌ها در کدام مدارند؟

انتخاب مدار به هدف بستگی دارد. ماهواره‌های هواشناسی و تلویزیونی بیشتر در مدار زمین‌هم‌زمان در ارتفاع ۳۵٬۷۸۶ کیلومتر قرار می‌گیرند و بالای یک نقطه می‌مانند. ماهواره‌های تصویربرداری و صورت‌فلکی‌هایی مانند استارلینک در مدار پایین زمین هستند. تا سال ۲۰۲۵ بیش از ده هزار ماهوارهٔ فعال در مدار زمین بوده است و بیشتر آن‌ها در LEO‌اند.

پایان عمر ماهواره

ماهواره عمر محدود دارد، معمولاً چند سال تا چند دهه. ماهوارهٔ پایین‌مدار پس از پایان عمر در جو می‌سوزد و ماهوارهٔ بالامدار به مدار «گورستان» فرستاده می‌شود. ماهواره‌های از کار افتاده به انبوه زباله‌های فضایی می‌افزایند.

پرسش‌های رایج

### ماهواره چگونه در مدار می‌ماند؟
ماهواره با سرعتی بسیار زیاد به پهلو حرکت می‌کند و همزمان سقوط می‌کند. نتیجهٔ این دو، گردش پایدار دور زمین است.

### چند ماهواره دور زمین می‌چرخد؟
تا سال ۲۰۲۵ بیش از ده هزار ماهوارهٔ فعال و افزون بر آن هزاران ماهوارهٔ از کار افتاده. این عدد با پرتاب‌های تازه هر ماه بیشتر می‌شود.

### ماهواره چگونه انرژی می‌گیرد؟
بیشتر ماهواره‌ها پنل خورشیدی دارند و در باتری انرژی ذخیره می‌کنند. کاوشگرهای دور از خورشید گاهی از مولد هسته‌ای استفاده می‌کنند.

### ماهوارهٔ ایرانی چه زمانی پرتاب شد؟
نخستین ماهوارهٔ ایران، امید، در بهمن ۱۳۸۷ (فوریهٔ ۲۰۰۹) پرتاب شد.