علی قوشچی Ali Qushji

علاءالدین علی بن محمد قوشچی (قوشچی یعنی «بازدار») در سمرقند به دنیا آمد، زیرا پدرش بازدار الغ‌بیگ بود. در جوانی نزد ستاره‌شناسان سمرقند، از جمله جمشید کاشانی و قاضی‌زادهٔ رومی، آموخت و به رصدخانهٔ الغ‌بیگ راه یافت.

## قوشچی چه کرد؟
پس از مرگ کاشانی، قوشچی در تکمیل زیج سلطانی و رصدها نقش داشت. پس از قتل الغ‌بیگ، سمرقند را ترک کرد و پس از سفرهایی از جمله به هرات و تبریز، در حدود ۱۴۷۰ از طرف اوزون‌حسن آق‌قویونلو فرستادهٔ او نزد سلطان عثمانی شد. در نهایت به استانبول، دربار سلطان محمد فاتح، آمد و تا پایان عمر در مدرسهٔ ایاصوفیه تدریس کرد. در سال ۱۴۷۴ در همانجا درگذشت.

## آثار و اندیشه‌ها
کتاب «رسالهٔ در علم هیئت» او به فارسی و ترجمهٔ عربی‌اش «الفتحیه» رساله‌ای مختصر در نجوم است و در جهان اسلام و عثمانی بسیار خوانده شد. در شرح «تجرید» خواجه نصیر نیز گفت‌وگوهایی دربارهٔ فلسفهٔ طبیعت دارد. استدلال او دربارهٔ چرخش زمین مشهور است: به باور او، رد حرکت زمین بر پایهٔ فلسفهٔ ارسطویی ممکن نیست و باید با شواهد تجربی بررسی شود. او با رصد یک دنباله‌دار در سال ۱۴۳۳ نتیجه گرفت که دنباله‌دارها هم مانند سیاره‌ها پدیده‌هایی آسمانی‌اند و حرکت خاص خود را دارند. برخی پژوهشگران این نگاه تجربی را مقدمه‌ای بر دگرگونی علمی بعدی می‌دانند، هرچند ارتباط مستقیم او با کوپرنیک اثبات نشده است.

## پرسش‌های رایج
### علی قوشچی که بود؟
علی قوشچی ستاره‌شناس و ریاضی‌دان سدهٔ پانزدهم و شاگرد و همکار الغ‌بیگ در سمرقند بود.

### چرا به او قوشچی می‌گویند؟
قوشچی یعنی بازدار؛ پدرش بازدار الغ‌بیگ بود.

### قوشچی کجا درگذشت؟
در استانبول، در ۱۴۷۴ میلادی، پس از آنکه در مدرسهٔ ایاصوفیه تدریس می‌کرد.

### مهم‌ترین اثر او چیست؟
رسالهٔ هیئت او (به فارسی و عربی) در دنیای اسلام بسیار خوانده می‌شد.