رصدخانه سمرقند Ulugh Beg Observatory

رصدخانهٔ سمرقند را الغ‌بیگ، نوادهٔ تیمور و فرمانروای ماوراءالنهر، حدود سال‌های ۱۴۲۰ ساخت. وی خودش ستاره‌شناس بود و دانشمندانی چون جمشید کاشانی و علی قوشچی در آن کار می‌کردند. رصدخانه روی تپه‌ای در شمال شرقی شهر ساخته شد و ساختمانی استوانه‌ای و چند طبقه داشت.

## ابزار اصلی رصدخانه چه بود؟
مهم‌ترین ابزار آن سدس فخری بود، کمانی عظیم از سنگ و آجر به شعاع حدود ۴۰ متر که در شیاری عمیق در دل تپه در امتداد نصف‌النهار قرار داشت. با آن ارتفاع خورشید و ستارگان با دقتی بالا اندازه‌گیری می‌شد. پایهٔ این دقت اندازهٔ بزرگ ابزار بود؛ هر چه ابزار بزرگ‌تر باشد، درجه‌بندی ریزتر و خطا کمتر است.

## دستاوردهای رصدخانه
نتیجهٔ مهم کارها «زیج سلطانی» بود که حدود سال ۱۴۳۷ به پایان رسید. در آن فهرست حدود هزار ستاره با مختصات تازه، که بر پایهٔ رصد مستقیم بود و نه فقط تصحیح فهرست‌های قدیمی، آمد. طول سال نجومی را با خطایی حدود یک دقیقه (۳۶۵ روز و ۶ ساعت و ۱۰ دقیقه و ۸ ثانیه) به‌دست آوردند. این زیج تا سده‌ها در اروپا و آسیا مرجع بود و در سدهٔ هفدهم به لاتین هم منتشر شد.

## سرانجام رصدخانه
پس از قتل الغ‌بیگ در سال ۱۴۴۹ به دست پسرش، رصدخانه رها و ویران شد. محل آن تا سال ۱۹۰۸ فراموش بود، تا باستان‌شناس روس ویاتکین بقایای سدس را یافت و کاوش کرد.

## پرسش‌های رایج
### رصدخانهٔ سمرقند را چه کسی ساخت؟
الغ‌بیگ، فرمانروا و ستاره‌شناس تیموری، آن را حدود ۱۴۲۰ ساخت.

### سدس فخری چیست؟
سدس فخری ابزاری عظیم با شعاع حدود ۴۰ متر برای اندازه‌گیری ارتفاع اجرام آسمانی بود که تنها بخش زیرزمینی آن امروز باقی مانده است.

### رصدخانهٔ سمرقند چه زمانی ویران شد؟
پس از قتل الغ‌بیگ در ۱۴۴۹، رصدخانهٔ سمرقند رها و در پی آن ویران شد.

### چه کسانی در رصدخانهٔ سمرقند کار می‌کردند؟
دانشمندانی مانند جمشید کاشانی، قاضی‌زادهٔ رومی و علی قوشچی در آن کار می‌کردند.