رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهتاریخ نجوم و دانشمنداننهاد و رصدخانه

رصدخانه سمرقند Ulugh Beg Observatory

رصدخانه سمرقند یکی از بزرگ‌ترین رصدخانه‌های سدهٔ پانزدهم میلادی است که ساخت آن به فرمان الغ‌بیگ در ۱۴۲۸ آغاز شد و در آن زیج سلطانی و فهرست حدود هزار ستاره تهیه شد.

نام‌های دیگر: رصدخانه الغ‌بیگ

رصدخانه سمرقند
Petar Milošević / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · منبع تصویر

مشخصات

آغازدههٔ ۱۴۲۰
بنیان‌گذارالغبیگ

از ویکی‌داده (CC0).

رصدخانهٔ سمرقند را الغ‌بیگ، نوادهٔ تیمور و فرمانروای ماوراءالنهر، از سال ۱۴۲۸ بنا کرد. وی خودش ستاره‌شناس بود و دانشمندانی چون جمشید کاشانی و علی قوشچی در آن کار می‌کردند. رصدخانه روی تپه‌ای در شمال شرقی شهر ساخته شد و ساختمانی استوانه‌ای و چند طبقه داشت.

## ابزار اصلی رصدخانه چه بود؟
مهم‌ترین ابزار آن سدس فخری بود، کمانی عظیم از سنگ و آجر به شعاع حدود ۴۰ متر که در شیاری عمیق در دل تپه در امتداد نصف‌النهار قرار داشت. با آن ارتفاع خورشید و ستارگان با دقتی بالا اندازه‌گیری می‌شد. پایهٔ این دقت اندازهٔ بزرگ ابزار بود؛ هر چه ابزار بزرگ‌تر باشد، درجه‌بندی ریزتر و خطا کمتر است.

## دستاوردهای رصدخانه
نتیجهٔ مهم کارها «زیج سلطانی» بود که حدود سال ۱۴۳۷ به پایان رسید. در آن فهرست حدود هزار ستاره آمد که بخش عمدهٔ مختصات آن بر پایهٔ رصدهای تازه بود؛ دادهٔ برخی ستاره‌های جنوبی از فهرست‌های پیشین گرفته شد. طول سال را نیز با دقت بالایی برآورد کردند. این زیج تا سده‌ها در اروپا و آسیا مرجع بود و در سدهٔ هفدهم به لاتین هم منتشر شد.

## سرانجام رصدخانه
پس از قتل الغ‌بیگ در سال ۱۴۴۹ به دست پسرش، رصدخانه رها و ویران شد. محل آن تا سال ۱۹۰۸ فراموش بود، تا باستان‌شناس روس ویاتکین بقایای سدس را یافت و کاوش کرد.

پرسش‌های رایج

  1. رصدخانهٔ سمرقند را چه کسی ساخت؟

    الغ‌بیگ، فرمانروا و ستاره‌شناس تیموری، ساخت آن را در ۱۴۲۸ آغاز کرد.

  2. سدس فخری چیست؟

    سدس فخری ابزاری عظیم با شعاع حدود ۴۰ متر برای اندازه‌گیری ارتفاع اجرام آسمانی بود که تنها بخش زیرزمینی آن امروز باقی مانده است.

  3. رصدخانهٔ سمرقند چه زمانی ویران شد؟

    پس از قتل الغ‌بیگ در ۱۴۴۹، رصدخانهٔ سمرقند رها و در پی آن ویران شد.

  4. چه کسانی در رصدخانهٔ سمرقند کار می‌کردند؟

    دانشمندانی مانند جمشید کاشانی، قاضی‌زادهٔ رومی و علی قوشچی در آن کار می‌کردند.

منابع

  1. Ulugh Beg · University of St Andrews, MacTutor

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از رصدخانه سمرقند گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین