رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهتاریخ نجوم و دانشمنداندانشمند

الغ‌بیگ Ulugh Beg

الغ‌بیگ (۱۳۹۴ تا ۱۴۴۹) فرمانروا و ستاره‌شناس تیموری بود که رصدخانهٔ سمرقند را ساخت و زیج سلطانی، یکی از دقیق‌ترین فهرست‌های ستاره‌ای پیش از عصر تلسکوپ، به نام او تدوین شد.

الغ‌بیگ
Unknown artistUnknown artist / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

مشخصات

زادروز۳۰ مارس ۱۳۹۴
زادگاهسلطانیه
درگذشت۵ نوامبر ۱۴۴۹
جای درگذشتسمرقند

از ویکی‌داده (CC0).

محمد طراقای، معروف به الغ‌بیگ، نوهٔ تیمور و فرمانروای ماوراءالنهر بود. او به‌جای لشکرکشی بیشتر به دانش علاقه داشت و سمرقند را به یکی از مراکز علمی جهان تبدیل کرد. در آنجا با دانشمندانی مانند غیاث‌الدین جمشید کاشانی و قاضی‌زاده رومی همکاری کرد.

رصدخانهٔ سمرقند

رصدخانهٔ الغ‌بیگ در دههٔ ۱۴۲۰ میلادی ساخته شد و ادامهٔ سنت رصدخانه‌هایی مانند مراغه بود، که خواجه نصیرالدین طوسی بنیان گذاشته بود. مهم‌ترین ابزار آن سدس فخری، یک ششخان غول‌پیکر با شعاع حدود ۴۰ متر بود که بخشی از آن را در زیرزمین ساخته بودند. اندازهٔ بزرگ ابزار رصد با دقت بیشتر را ممکن می‌کرد.

زیج سلطانی

حاصل رصدها در زیج الغ‌بیگ یا زیج سلطانی گرد آمد. در آن موقعیت حدود هزار ستاره ثبت شد که بخش عمدهٔ آن حاصل رصدهای تازه بود؛ برخی ستاره‌های جنوبی از فهرست‌های پیشین برگرفته شدند. این کار پس از فهرست‌های بطلمیوس و عبدالرحمان صوفی، نویسندهٔ صورالکواکب، گامی مهم در رصد دقیق آسمان بود. طول سال را نیز با دقت بالایی برآورد کرد. زیج او تا قرن‌ها در آسیا استفاده می‌شد و در سدهٔ هفدهم بخش‌هایی از آن را جان گریوز و توماس هاید در آکسفورد ترجمه و چاپ کردند. دقت آن تا زمان تقی‌الدین و تیکو براهه در سدهٔ شانزدهم بی‌رقیب ماند.

پایان زندگی

الغ‌بیگ در ۱۴۴۹ به دستور پسرش عبداللطیف کشته شد. پس از او رصدخانه رها شد و رو به ویرانی رفت و جایش تا سال ۱۹۰۸ گم بود، تا آنکه باستان‌شناسی روسی بقایای سدس فخری را یافت.

پرسش‌های رایج

  1. الغ‌بیگ که بود؟

    الغ‌بیگ فرمانروای تیموری سمرقند و ستاره‌شناسی بود که رصدخانه ساخت و زیج سلطانی را پدید آورد.

  2. زیج الغ‌بیگ چه چیزی را فهرست کرده است؟

    زیج الغ‌بیگ موقعیت حدود ۱۰۱۸ ستاره و جدول‌های حرکت سیارات، خورشید و ماه را در بر دارد.

  3. رصدخانهٔ الغ‌بیگ کجا بود؟

    رصدخانهٔ الغ‌بیگ در سمرقند، در ازبکستان امروزی، ساخته شد و بقایای سدس فخری آن هنوز دیدنی است.

  4. الغ‌بیگ چگونه درگذشت؟

    الغ‌بیگ در سال ۱۴۴۹ میلادی به دستور پسرش عبداللطیف کشته شد.

منابع

  1. Ulugh Beg · University of St Andrews, MacTutor

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از الغ‌بیگ گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین