رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهرصد و ابزارمفهوم

طیف‌شناسی نجومی Astronomical spectroscopy

طیف‌شناسی نجومی (طیف‌سنجی نجومی) روشی است که نور اجرام آسمانی را به طول‌موج‌های سازنده‌اش تجزیه می‌کند تا ترکیب شیمیایی، دما، سرعت و ویژگی‌های دیگر آن‌ها را بی‌نیاز از رفتن به آنجا بسنجد.

نام‌های دیگر: طیف‌سنجی نجومی

طیف‌شناسی نجومی
SonyaIky / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · منبع تصویر

اگر نور ستاره‌ای را از منشور یا توری پراش بگذرانند، نوار رنگینی به دست می‌آید که طیف نام دارد و پر از خطوط تیره یا روشن است. این خطوط اثر انگشت عنصرهای شیمیایی‌اند. طیف‌سنجی مهم‌ترین ابزار اخترفیزیک است، چون یکی از اصلی‌ترین راه‌های شناخت ویژگی‌های ستارگانی است که به آن‌ها دسترسی مستقیم نداریم.

طیف‌سنجی نجومی چگونه آغاز شد؟

آیزاک نیوتن در سال ۱۶۶۶ با منشور نور خورشید را به رنگ‌ها شکافت. در ۱۸۱۴ یوزف فراونهوفر خطوط تیرهٔ طیف خورشید را فهرست کرد. سپس کیرشهوف و بونزن نشان دادند هر عنصر طیف خاص خود را دارد. هلیوم نخست در طیف خورشید در ۱۸۶۸ شناسایی شد و بعدها روی زمین هم یافت شد.

چه نوع طیف‌هایی داریم؟

سه حالت اصلی هست:

  • طیف پیوسته: از جسم چگال و داغ، بی خط
  • طیف نشری: خطوط روشن از گاز داغ و رقیق
  • طیف جذبی: خطوط تیره، وقتی نور از گازی سردتر می‌گذرد

بررسی پهنا و موقعیت خطوط به اخترشناسان می‌گوید ستاره از چه ساخته شده و چه دمایی دارد. رده‌بندی ستارگان بر پایهٔ همین طیف‌هاست و سیسیلیا پین گیپچکن با تحلیل آن‌ها نشان داد ستارگان بیشتر از هیدروژن و هلیوم ساخته شده‌اند.

طیف‌سنجی چه اطلاعات دیگری می‌دهد؟

جابه‌جایی خطوط در اثر اثر دوپلر سرعت نزدیک یا دور شدن جرم را نشان می‌دهد. شکافتن خطوط میدان مغناطیسی را اندازه می‌گیرد و پهن‌شدن خطوط چرخش و چگالی را. امروز طیف‌سنجی جو سیاره‌های فراخورشیدی هنگام گذر از مقابل ستاره، گازهایی مانند بخار آب را شناسایی می‌کند.

پرسش‌های رایج

  1. طیف‌سنجی نجومی چیست؟

    طیف‌سنجی نجومی تحلیل نور اجرام آسمانی بر اساس طول موج‌هاست تا از آن ترکیب، دما و سرعتشان دانسته شود.

  2. چگونه با نور می‌توان فهمید ستاره از چه ساخته شده؟

    هر عنصر شیمیایی در طول موج‌های ویژه‌ای نور جذب یا گسیل می‌کند. با مقایسهٔ خطوط طیف ستاره با طیف‌های آزمایشگاهی، عنصرهای موجود در آن شناخته می‌شوند.

  3. طیف‌سنجی چگونه سرعت ستاره را می‌سنجد؟

    با اندازه‌گیری جابه‌جایی خطوط طیف. اگر ستاره نزدیک شود خطوط به‌سمت آبی و اگر دور شود به‌سمت سرخ می‌روند.

  4. فراونهوفر چه کرد؟

    یوزف فراونهوفر در آغاز قرن نوزدهم خطوط تیرهٔ طیف خورشید را به‌دقت ثبت و شماره‌گذاری کرد و پایه‌گذار طیف‌سنجی دقیق شد.

منابع

  1. Spectroscopy · ESA

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از طیف‌شناسی نجومی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین