دانشنامهکهکشانها و کیهانجرم آسمانی
خوشه گلوله Bullet Cluster
خوشه گلوله سامانهای از دو خوشهٔ کهکشانی برخوردکننده است. جدایی گاز داغ از بخش اصلی جرم، که با عدسی گرانشی سنجیده میشود، شاهد مهمی برای مادهٔ تاریک است.

مشخصات
| صورت فلکی | شاهتخته |
|---|
از ویکیداده (CC0).
خوشهٔ گلوله نام برخورد شدید دو خوشهٔ کهکشانی در فاصلهٔ حدود ۳٫۷ میلیارد سال نوری است. در صحنهای که نورش اکنون به ما میرسد، یکی از خوشهها مانند گلولهای از درون دیگری گذشته است؛ نام آن از همینجا آمده. در فهرستها با نام 1E 0657-56 شناخته میشود.
این خوشه چرا اهمیت دارد؟
در این برخورد گاز داغ دو خوشه، که بیشتر مادهٔ معمولی را دارد، با اصطکاک کند شده و در میانه مانده است. اما کهکشانها و ماده تاریک تقریباً بدون برخورد از هم گذشتهاند. نتیجه این است که گاز و بیشتر جرم از هم جدا شدهاند.
شواهد چگونه به دست آمد؟
گاز داغ را رصدخانهٔ پرتو ایکس چاندرا نقشه کرد و توزیع جرم کل را از خم شدن نور کهکشانهای پسزمینه، یعنی همگرایی گرانشی، به دست آوردند. نقشهٔ جرم بر نقشهٔ گاز منطبق نیست و کنار کهکشانها قرار دارد. نتایج این بررسی در سال ۲۰۰۶ منتشر شد.
ماده تاریک یا گرانش اصلاحشده؟
بیشتر مادهٔ معمولی خوشه در گاز داغ است، اما اثر عدسی گرانشی بیشتر در کنار کهکشانها دیده میشود. توضیح این جدایی با تغییر قانون گرانش، بدون افزودن جرمی نامرئی، دشوار است. از این رو خوشهٔ گلوله شاهد گرانشی نیرومندی برای مادهٔ تاریک است؛ این نتیجه به معنای آشکارسازی مستقیم ذرهٔ مادهٔ تاریک نیست.
| ویژگی | مقدار تقریبی |
|---|---|
| فاصله | حدود ۳٫۷ میلیارد سال نوری |
پرسشهای رایج
خوشهٔ گلوله چیست؟
خوشهٔ گلوله دو خوشهٔ کهکشانی است که با هم برخورد کردهاند و در آن، گاز داغ از ماده تاریک و کهکشانها جدا شده است.
چرا خوشهٔ گلوله دلیل وجود ماده تاریک است؟
در خوشهٔ گلوله بیشترین جرم، که از خم شدن نور معلوم میشود، جدا از گاز قرار دارد؛ این نشان میدهد بخش بزرگ جرم از چیزی نامرئی و بدون برخورد تشکیل شده است.
خوشهٔ گلوله چقدر از ما دور است؟
خوشهٔ گلوله حدود ۳٫۷ میلیارد سال نوری با ما فاصله دارد.
آیا خوشهٔ گلوله وجود ماده تاریک را ثابت میکند؟
خوشهٔ گلوله یکی از قویترین شواهد غیرمستقیم است، ولی خود ذرهٔ ماده تاریک تا امروز مستقیم شناسایی نشده است.
منابع
- 1E 0657-56: NASA Finds Direct Proof of Dark Matter · NASA/CXC
- New Image from NASA's Webb and Chandra Pierces Bullet Cluster · NASA/CXC
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از خوشه گلوله گفتهاند.







