دانشنامهفیزیک و شیمیابزار و روش
عدسی Lens
عدسی قطعهای شفاف (معمولاً شیشهای) با سطح خمیده است که با شکست نور، پرتوها را همگرا یا واگرا میکند و برای ساختن تصویر در عینک، دوربین، میکروسکوپ و تلسکوپ به کار میرود.
نامهای دیگر: عدسی همگرا، عدسی واگرا

عدسی با شکست نور در دو سطح خود کار میکند. عدسی همگرا (محدب) در وسط ضخیمتر است و پرتوهای موازی را در نقطهای به نام کانون جمع میکند. عدسی واگرا (مقعر) در وسط نازکتر است و پرتوها را از هم دور میکند، گویی از نقطهای پشت عدسی پخش میشوند.
عدسی چگونه تصویر میسازد؟
فاصلهٔ کانونی f مهمترین ویژگی عدسی است. رابطهٔ عدسی نازک فاصلهٔ جسم و تصویر را به هم میدهد:
عدسی همگرا بسته به فاصلهٔ جسم میتواند تصویر حقیقی و وارونه (مانند پردهنگار و دوربین) یا تصویر مجازی و بزرگشده (مانند ذرهبین) بسازد. عدسی واگرای منفرد، برای جسم حقیقی جلوی آن، تصویر مجازی، مستقیم و کوچکتر میدهد. توان عدسی را معکوس فاصلهٔ کانونی بر حسب متر میگیرند و با دیوپتر میسنجند.
عدسی در عینک چه میکند؟
نزدیکبینی با عدسی واگرا و دوربینی با عدسی همگرا اصلاح میشود. چشم انسان هم خود یک عدسی زنده دارد که با تغییر انحنا روی فاصلههای مختلف تنظیم میشود.
عدسی در ستارهشناسی
تلسکوپ شکستی با عدسی شیئی نور ستاره را جمع میکند و چشمی تصویر را بزرگ میکند. گالیله با تلسکوپ عدسیدار خود در ۱۶۱۰ قمرهای مشتری را دید. نیوتن چون عدسیهای آن زمان رنگپراکنی داشتند (پاشندگی) تلسکوپ بازتابی ساخت. افزون بر آن عدسی گرانشی نوعی عدسی طبیعی است که در آن گرانش جرم زیاد نور را خم میکند.
پرسشهای رایج
عدسی چیست؟
عدسی قطعهای شفاف با سطح خمیده است که با شکست نور تصویر میسازد. دو نوع اصلی همگرا و واگرا دارد.
فرق عدسی محدب و مقعر چیست؟
عدسی محدب (همگرا) نور را جمع میکند و در ذرهبین و دوربین به کار میرود. عدسی مقعر (واگرا) نور را پخش میکند و برای اصلاح نزدیکبینی استفاده میشود.
فاصلهٔ کانونی چیست؟
فاصلهٔ کانونی فاصلهٔ مرکز عدسی تا نقطهای است که پرتوهای موازی ورودی در آن جمع میشوند. هرچه کمتر باشد، عدسی قویتر است.
ذرهبین چگونه چیزها را بزرگ میکند؟
ذرهبین عدسی همگراست. وقتی جسم از فاصلهٔ کانونی نزدیکتر قرار گیرد، تصویری مجازی، مستقیم و بزرگتر میدهد.
منابع
- 25.6 Image Formation by Lenses · OpenStax / Rice University
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهچطور تلسکوپ را تمیز نگه داریم و به آن آسیب نزنیم؟چند ذره گردوغبار روی عدسی، شبنم آخر شب و لکهای داخل تلسکوپ هرکدام رسیدگی متفاوتی میخواهند. ببینید چه وقت بهتر است به سطح دست نزنید و چه وقت از پشتیبانی کمک بگیرید.
- مقالهچرا بعضی جرمهای کمنور را با نگاه مستقیم نمیبینیم؟چرا لکهٔ کمنور با نگاه مستقیم محو میشود؟ روش نگاه، نور چراغ و آمادهکردن نقشه را در یک تمرین امن کنار چشمی مقایسه کنید.
- مقالهچرا با بزرگنمایی بیشترِ تلسکوپ، گاهی کمتر میبینیم؟از روی مشخصات چشمی و تلسکوپ حساب کنید تصویر چقدر بزرگ میشود و چه بخشی از آسمان را میبینید. بعد پشت چشمی امتحان کنید که آن شب با کدام بزرگنمایی جزئیات بیشتری پیدا میکنید و چشمتان راحتتر است.
- مقالهچطور با دوربین دوچشمی، رصد آسمان را شروع کنیم؟با دوربین دوچشمی خودتان سراغ ماه، خوشههای ستارهای باز و قمرهای مشتری بروید. با یک تمرین کوتاه ببینید تنظیم فوکوس و تکیه دادن آرنجها چه فرقی در منظره ایجاد میکند.
- مقالهچرا بعضیها باور دارند زمین تخت است و چطور میشود این ادعا را با هم آزمود؟از ساحل، افق صاف به نظر میرسد. این مشاهده دربارهٔ شکل کل زمین چه میگوید؟ ببینیم چطور میشود بدون برچسبزدن به کسی، یک ادعا را با هم آزمود.
- مقالهچطور اولین تلسکوپمان را بخریم که در کمد خاک نخورد؟اولین تلسکوپ را با هدف و شرایط واقعی خودتان انتخاب کنید؛ تفاوت دهانه، اپتیک و پایه را بشناسید و پیش از خرید مجموعهٔ کامل را امتحان کنید.
فکت علمی
دانستنیها
- ۷ آذر ۱۴۰۴عدسی گرانشی؛ ذرهبین طبیعیگرانش یک کهکشان یا خوشهٔ کهکشانی، اگر بهاندازهٔ کافی پرجرم و چگال باشد، میتواند مسیر نور منبعی دوردست را در راه رسیدن به ما بهروشنی خم کند. این پدیده را عدسی گرانشی مینامند و نظریهٔ نسبیت عام اینشتین آن را توضیح می…
- ۲۲ مهر ۱۴۰۳تلسکوپ دوعدسی و گالیلهگالیله ۳۰ نوامبر ۱۶۰۹ تلسکوپش را بهسوی ماه گرفت و دید سطح آن صاف نیست؛ دلیل نابرابری سایهها را کوهها و دهانههای ماه دانست.
اخبار نجوم
در خبرها
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
در چنین روزی
در تاریخ علم
در همان خبرها
مدخلهایی که با عدسی در یک خبر آمدهاند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از عدسی گفتهاند.
عدسی گرانشی صلیب اینیشتین۱۴ دی ۱۴۰۴
MACS0647: عدسی گرانشی جهان اولیه به دید وب۲۸ دی ۱۴۰۱






