دانشنامهرصد و ابزارپدیده
سازگاری با تاریکی Dark adaptation
سازگاری چشم با تاریکی فرایندی است که طی آن چشم پس از ورود به محیط کمنور، بتدریج حساستر میشود و میتواند اجسام بسیار کمنورتری را ببیند.
نامهای دیگر: عادت چشم به تاریکی، دید شب، سازگاری چشم با تاریکی

وقتی از اتاقی روشن به بیرون در شب میروید، چند لحظه چیزی نمیبینید و سپس بهتدریج شکلها پدیدار میشوند. این همان سازگاری چشم با تاریکی است که برای رصد ستارهها اهمیت زیادی دارد.
روند سازگاری بیشتر در شبکیه رخ میدهد و باعث میشود چشم در تاریکی کامل، هزاران برابر حساستر از زمان روشنایی روز شود.
چشم چطور به تاریکی عادت میکند؟
شبکیه دو نوع گیرندهٔ نور دارد: مخروطها که برای دید رنگی و روز هستند و استوانهها که برای دید در نور کماند. در روشنایی، مادهٔ حساس به نور در استوانهها به نام رودوپسین تجزیه میشود و فعالیتشان کم میشود. در تاریکی این ماده دوباره ساخته میشود و حساسیت استوانهها بالا میرود. همزمان مردمک چشم گشاد میشود تا نور بیشتری وارد شود.
مخروطها زودتر، در حدود ده دقیقه، به حداکثر حساسیت خود میرسند ولی استوانهها به زمان بیشتری، در حدود بیست تا سی دقیقه، نیاز دارند. در حدود چهلوپنج دقیقه سازگاری تقریباً کامل میشود.
چگونه در رصد از آن استفاده کنیم؟
برای رصد ستارهها بهتر است حداقل بیست دقیقه در تاریکی بمانید. در این مدت از نور سفید و صفحهٔ روشن موبایل پرهیز کنید، چون چند ثانیه نور روشن بخشی از سازگاری را از بین میبرد. نور قرمز کمسو کمترین آسیب را به سازگاری میزند، زیرا استوانهها به نور قرمز حساسیت کمتری دارند. رصدگران برای خواندن نقشه (نقشهٔ آسمان) از چراغ قرمز استفاده میکنند.
چشم در مرکز دید، که مخروطها بیشتر آنجا هستند، در تاریکی ضعیفتر است. به همین دلیل ستارههای کمنور را بهتر است با «دید غیرمستقیم» دید، یعنی کمی به کنار جسم نگاه کرد تا نور به ناحیهٔ پر از استوانه برسد. این روش در رصد با چشم غیرمسلح بسیار مفید است.
پرسشهای رایج
سازگاری چشم با تاریکی چقدر طول میکشد؟
معمولاً حدود بیست تا سی دقیقه برای حساسیت خوب و تا حدود چهلوپنج دقیقه برای سازگاری تقریباً کامل لازم است.
چرا رصدگران از نور قرمز استفاده میکنند؟
نور قرمز بسیار کمسو به استوانههای شبکیه کمتر اثر میگذارد و برای خواندن نقشه یا ابزار، سازگاری را کمتر مختل میکند. نور قرمز پرنور هم میتواند این سازگاری را مختل کند.
آیا نگاه به موبایل در شب سازگاری را از بین میبرد؟
بله. نور سفید و آبی صفحه میتواند بخش زیادی از سازگاری را در چند ثانیه از بین ببرد. کم کردن نور و استفاده از حالت شب یا فیلتر قرمز کمک میکند.
دید غیرمستقیم چیست؟
نگاه کردن به کنار جسم کمنور است تا تصویرش روی بخشهای حساستر شبکیه بیفتد. به این ترتیب ستارههای کمنور بهتر دیده میشوند.
منابع
- Dark Adaptation · York University
- How to Find Good Places to Stargaze · NASA
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهچرا بعضی جرمهای کمنور را با نگاه مستقیم نمیبینیم؟چرا لکهٔ کمنور با نگاه مستقیم محو میشود؟ روش نگاه، نور چراغ و آمادهکردن نقشه را در یک تمرین امن کنار چشمی مقایسه کنید.
- مقالهچطور آلودگی نوری آسمان را خودمان اندازه بگیریم؟از محل رصدتان چند ستاره را میبینید؟ با یک نقشه شروع کنید، شرایط آسمان را یادداشت کنید و ببینید دستگاه SQM و ماهواره چه چیز دیگری را اندازه میگیرند.
- مقالهچطور بارش شهابی را تماشا کنیم و شهابها را بشماریم؟راهنمای تماشای بارش شهابی، شناخت نقطهٔ تابش و ثبت شمارش؛ چرا تعداد شهابهای دیدهشده با نرخ استاندارد ZHR فرق دارد؟
- مقالهچطور جای مناسبی برای رصد آسمان تاریک پیدا کنیم؟روی نقشهٔ آلودگی نوری چند جای مناسب پیدا کنید. بعد ببینید در ساعت رصد، ماه و هدف کجای آسماناند، هوا و افق چطورند، اجازهٔ حضور دارید و از چه راهی برمیگردید.
- مقالهچطور شب برای رصد بیرون برویم و سالم برگردیم؟پیش از غروب، هم مسیر رفتوبرگشت را ببینید و هم خود رصدگاه را. چه چراغ و لباسی لازم دارید؟ با یک تمرین در روشنایی روز و یک چکلیست، برای تماس و بازگشت برنامه بریزید و تصمیم بگیرید که راه بیفتید یا نه.
- راهنماچرا کهکشان در چشمی تلسکوپ شبیه عکسهایش نیست؟لکهٔ کمرنگ در چشمی لزوماً نشانهٔ خرابی تلسکوپ نیست. تفاوت نگاه چشم با ثبت دوربین، روشنایی سطحی و شرایط آسمان را بشناسید تا رصد دقیقتری داشته باشید.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از سازگاری با تاریکی گفتهاند.







