رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهرصد و ابزارپدیده

سازگاری با تاریکی Dark adaptation

سازگاری چشم با تاریکی فرایندی است که طی آن چشم پس از ورود به محیط کم‌نور، بتدریج حساس‌تر می‌شود و می‌تواند اجسام بسیار کم‌نورتری را ببیند.

نام‌های دیگر: عادت چشم به تاریکی، دید شب، سازگاری چشم با تاریکی

سازگاری با تاریکی
Greyson Orlando / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

وقتی از اتاقی روشن به بیرون در شب می‌روید، چند لحظه چیزی نمی‌بینید و سپس به‌تدریج شکل‌ها پدیدار می‌شوند. این همان سازگاری چشم با تاریکی است که برای رصد ستاره‌ها اهمیت زیادی دارد.

روند سازگاری بیشتر در شبکیه رخ می‌دهد و باعث می‌شود چشم در تاریکی کامل، هزاران برابر حساس‌تر از زمان روشنایی روز شود.

چشم چطور به تاریکی عادت می‌کند؟

شبکیه دو نوع گیرندهٔ نور دارد: مخروط‌ها که برای دید رنگی و روز هستند و استوانه‌ها که برای دید در نور کم‌اند. در روشنایی، مادهٔ حساس به نور در استوانه‌ها به نام رودوپسین تجزیه می‌شود و فعالیتشان کم می‌شود. در تاریکی این ماده دوباره ساخته می‌شود و حساسیت استوانه‌ها بالا می‌رود. هم‌زمان مردمک چشم گشاد می‌شود تا نور بیشتری وارد شود.

مخروط‌ها زودتر، در حدود ده دقیقه، به حداکثر حساسیت خود می‌رسند ولی استوانه‌ها به زمان بیشتری، در حدود بیست تا سی دقیقه، نیاز دارند. در حدود چهل‌وپنج دقیقه سازگاری تقریباً کامل می‌شود.

چگونه در رصد از آن استفاده کنیم؟

برای رصد ستاره‌ها بهتر است حداقل بیست دقیقه در تاریکی بمانید. در این مدت از نور سفید و صفحهٔ روشن موبایل پرهیز کنید، چون چند ثانیه نور روشن بخشی از سازگاری را از بین می‌برد. نور قرمز کم‌سو کمترین آسیب را به سازگاری می‌زند، زیرا استوانه‌ها به نور قرمز حساسیت کمتری دارند. رصدگران برای خواندن نقشه (نقشهٔ آسمان) از چراغ قرمز استفاده می‌کنند.

چشم در مرکز دید، که مخروط‌ها بیشتر آنجا هستند، در تاریکی ضعیف‌تر است. به همین دلیل ستاره‌های کم‌نور را بهتر است با «دید غیرمستقیم» دید، یعنی کمی به کنار جسم نگاه کرد تا نور به ناحیهٔ پر از استوانه برسد. این روش در رصد با چشم غیرمسلح بسیار مفید است.

پرسش‌های رایج

  1. سازگاری چشم با تاریکی چقدر طول می‌کشد؟

    معمولاً حدود بیست تا سی دقیقه برای حساسیت خوب و تا حدود چهل‌وپنج دقیقه برای سازگاری تقریباً کامل لازم است.

  2. چرا رصدگران از نور قرمز استفاده می‌کنند؟

    نور قرمز بسیار کم‌سو به استوانه‌های شبکیه کمتر اثر می‌گذارد و برای خواندن نقشه یا ابزار، سازگاری را کمتر مختل می‌کند. نور قرمز پرنور هم می‌تواند این سازگاری را مختل کند.

  3. آیا نگاه به موبایل در شب سازگاری را از بین می‌برد؟

    بله. نور سفید و آبی صفحه می‌تواند بخش زیادی از سازگاری را در چند ثانیه از بین ببرد. کم کردن نور و استفاده از حالت شب یا فیلتر قرمز کمک می‌کند.

  4. دید غیرمستقیم چیست؟

    نگاه کردن به کنار جسم کم‌نور است تا تصویرش روی بخش‌های حساس‌تر شبکیه بیفتد. به این ترتیب ستاره‌های کم‌نور بهتر دیده می‌شوند.

منابع

  1. Dark Adaptation · York University
  2. How to Find Good Places to Stargaze · NASA

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از سازگاری با تاریکی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین