دانشنامهمفهوم
نقشه آسمان Star chart
نقشهٔ آسمان تصویری از جای ستارهها، صورتهای فلکی و سایر اجرام آسمانی در یک زمان و مکان معین است که به یافتن آن‌ها در آسمان شب کمک میکند.
نام‌های دیگر: نقشه ستارگان، اطلس آسمان، نقشه صورتهای فلکی
نقشهٔ آسمان همان کاری را برای آسمان میکند که نقشهٔ جغرافیایی برای زمین. ستارهها، سیارهها و صورتهای فلکی را با موقعیتشان نشان می‌دهد تا بتوان با نگاه به بالا، آن‌ها را در آسمان واقعی پیدا کرد.
برخلاف نقشهٔ زمین که ثابت است، آسمان با گذشت ساعت و فصل عوض میشود. به همین دلیل نقشهٔ آسمان باید برای تاریخ، ساعت و عرض جغرافیایی مشخصی رسم شود یا به شکل قابل تنظیم باشد.
نقشهٔ آسمان چگونه خوانده میشود؟
نقشهٔ آسمان بر پایهٔ کرهٔ آسمان ساخته میشود، کره‌ای فرضی که ستارهها روی آن قرار دارند. در نقشه، ستارهها را با نقطه‌هایی نشان میدهند که اندازه‌شان با روشنایی (قدر ظاهری) تناسب دارد. خطوط میان ستارهها شکل صورتهای فلکی را نشان میدهند.
برای استفاده، نقشه را باید در جهت درست نگه داشت: سمتی از افق که رو به آن هستید را در پایین نقشه بگیرید. در نقشه‌های دایره‌ای، مرکز نقشه بالای سر شماست و لبه‌ها افق را نشان میدهند. بنابراین جهت‌های شرق و غرب در نقشهٔ آسمان نسبت به نقشهٔ زمین جابه‌جا به نظر می‌رسند، چون به بالا نگاه می‌کنید.
انواع نقشه‌های آسمان
نقشهٔ چرخان (پلانیسفر) صفحه‌ای دوار دارد که با تنظیم تاریخ و ساعت، آسمان آن لحظه را نشان می‌دهد. نقشه‌های ماهانه برای هر ماه یک تصویر ثابت دارند. اطلس‌های ستاره‌ای مفصل‌تر هستند و تا ستاره‌های کم‌نور و اجرام غیرستاره‌ای را هم دربردارند. امروز برنامههای موبایل و رایانه با کمک مکان و ساعت دستگاه، آسمان را زنده نشان میدهند.
مختصات روی نقشه‌ها معمولاً مطلع مستقیم و میل است، مشابه طول و عرض جغرافیایی برای کرهٔ آسمان. یکی از مشهورترین فهرست‌ها و نگاره‌های کهن ستارگان صورالکواکب نوشتهٔ عبدالرحمان صوفی (حدود ۹۶۴ میلادی) است.
پرسش‌های رایج
### نقشهٔ آسمان چه کمکی میکند؟
نقشهٔ آسمان به پیدا کردن ستارهها، سیارهها و صورتهای فلکی در آسمان شب کمک میکند و برنامهریزی رصد را آسانتر میکند.
### نقشهٔ آسمان را چگونه باید در دست گرفت؟
نقشهٔ آسمان نمای آسمان از زیر است، پس برای تطبیق با آنچه میبینید، باید آن را بالای سر و رو به پایین بگیرید یا جهت را درست تنظیم کنید.
### آیا نقشهٔ آسمان برای همهٔ شهرها یکی است؟
خیر. آنچه دیده میشود به عرض جغرافیایی بستگی دارد، پس نقشه باید برای عرض مکان شما یا قابل تنظیم باشد.
### بهترین برنامه برای نقشهٔ آسمان کدام است؟
برنامههای متعددی وجود دارد که با GPS و جهتیاب گوشی، آسمان بالای سر را نشان میدهند. مهم این است که تاریخ و مکان درست تنظیم شده باشد.