دانشنامهکهکشانها و کیهانمفهوم
مرگ گرمایی کیهان Heat death of the universe
مرگ گرمایی کیهان سناریویی برای آیندهٔ بسیار دور جهان است که در آن انرژی آزادِ قابل استفاده برای انجام کار و ادامهٔ حیات از دسترس خارج میشود.
نامهای دیگر: مرگ گرمای کیهان
مرگ گرمای کیهان، که گاهی «انجماد بزرگ» هم نامیده میشود، نتیجهٔ اصل دوم ترمودینامیک در مقیاس جهان است: بینظمی (انتروپی) یک سامانهٔ منزوی هیچگاه کم نمیشود. اگر جهان برای همیشه منبسط شود، ستارگان سرانجام سوختشان را تمام میکنند و انرژی به شکلی بسیار رقیق و یکنواخت پراکنده میشود.
این سناریو چگونه پیش میرود؟
مراحل پیشنهادشده معمولاً چنیناند:
- عصر ستارهها: تا حدود ۱۰ به توان ۱۴ سال، ستارگان از گاز ساخته میشوند و میدرخشند.
- عصر تباهیده: ستارگان میمیرند و به کوتولههای سفید، ستارههای نوترونی و سیاهچالهها بدل میشوند و کوتولههای سرخ کممصرفترینها هستند.
- عصر سیاهچالهها: سیاهچالهها بر جهان چیره میشوند و کمکم با تابش هاوکینگ تبخیر میشوند.
- عصر تاریکی: تنها فوتونهای بسیار سرد و ذرات پراکنده میمانند.
چرا جهان گرمایی نمیشود؟
این نام به داغ شدن جهان اشاره ندارد. در این سناریو جهان بهتدریج سرد و رقیق میشود و انرژی آزادِ قابل استفاده برای انجام کار و نگهداری ساختارهایی مانند جانداران از دسترس خارج میشود. اختلاف دما یکی از راههای دسترسی به انرژی آزاد است؛ اختلاف فشار یا پتانسیل شیمیایی نیز میتواند کار تولید کند.
آیا این سرنوشت قطعی است؟
انرژی تاریک که انبساط جهان را شتاب میدهد، این سناریو را محتملترین نظر امروزی کرده است، ولی سرنوشت جهان به ماهیت انرژی تاریک بستگی دارد. اگر مثلاً انرژی تاریک با زمان قویتر شود، «پارگی بزرگ» رخ میدهد و اگر ضعیف شود و جهان فرو بریزد، «فروپاشی بزرگ». دربارهٔ همهٔ این گزینهها بحث در سرانجام کیهان آمده است. مقیاسهای زمانی این سناریو بسیار بزرگ و وابسته به فرضهایی مانند جرم سیاهچالهها، تبخیر هاوکینگ و واپاشی احتمالی پروتوناند. عددهایی مانند ۱۰ به توان ۱۰۰ سال در برخی مدلهای تکامل دوردست جهان مطرحاند و موعدی قطعی نیستند.
پرسشهای رایج
مرگ گرمای کیهان یعنی چه؟
مرگ گرمای کیهان سناریویی است که در آن انرژی آزادِ قابل استفاده برای انجام کار و ادامهٔ فرایندهای زیستی از دسترس خارج میشود؛ صرفاً نبود اختلاف دما تعریف کامل آن نیست.
مرگ گرمای کیهان کی رخ میدهد؟
زمان قطعیای برای مرگ گرمای کیهان نداریم. مقیاسهایی مانند ۱۰ به توان ۱۰۰ سال به برخی سناریوهای نظری، از جمله تبخیر سیاهچالههای بسیار پرجرم، مربوطاند و به فرضهای مدل وابستهاند.
آیا مرگ گرمای کیهان قطعی است؟
نه. این سناریو بر پایهٔ انبساط شتابندهٔ جهان است و تا امروز محتملترین است، ولی به ماهیت انرژی تاریک وابسته است و ممکن است دادههای تازه آن را تغییر دهد.
منابع
- A Dying Universe: The Long Term Fate and Evolution of Astrophysical Objects · Adams and Laughlin; Reviews of Modern Physics / arXiv
آخرین بازبینی:
فکت علمی
دانستنیها
- ۹ شهریور ۱۴۰۴مرگ گرمایی جهانمرگ گرمایی جهان فرضیهای علمی دربارهٔ سرانجام جهان است: جهان به حالتی با بیشینهٔ بینظمی (آنتروپی) میرسد که دیگر انرژی آزاد ترمودینامیکی در آن نمیماند. این حالت دمای مطلق خاصی نمیخواهد؛ فقط یعنی اختلاف دما دیگر برای …
- ۸ آبان ۱۴۰۲انجماد بزرگمشاهدات امروز نشان میدهد انبساط جهان برای همیشه ادامه خواهد یافت. نظریهٔ رایج میگوید جهان با انبساط سرد میشود و سرانجام برای ادامهٔ زندگی بیش از حد سرد خواهد شد؛ این سناریو را «مرگ گرمایی» یا «انجماد بزرگ» مینامند.







