جهان (کیهان) Universe

جهان همه‌چیز را در بر می‌گیرد: ستاره‌ها، سیاره‌ها، کهکشان‌ها، فضای میان آن‌ها و حتی قوانین فیزیکی‌ای که بر آن‌ها حاکم‌اند. واژهٔ فارسی «کیهان» و «جهان» هر دو برای آن به کار می‌روند. دانشمندان از راه رصد و نظریه، تصویری از آغاز، ساختار و آیندهٔ جهان ساخته‌اند، هرچند پرسش‌های بزرگی هنوز بی‌پاسخ است.

جهان از چه چیزی ساخته شده است؟

مادهٔ معمولی که ستاره‌ها و ما را می‌سازد، تنها حدود ۵ درصد جهان است. حدود ۲۷ درصد مادهٔ تاریک است که با گرانش اثر می‌گذارد ولی نور نمی‌تابد، و حدود ۶۸ درصد انرژی تاریک که ظاهراً انبساط جهان را شتاب می‌دهد. این اعداد از اندازه‌گیری‌های تابش زمینهٔ کیهانی به دست آمده‌اند و همچنان دقیق‌تر می‌شوند.

جهان چگونه آغاز شد و چقدر سن دارد؟

بر پایهٔ مه‌بانگ، جهان حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال پیش از حالتی بسیار داغ و چگال آغاز شد و از آن زمان منبسط می‌شود. چند صد میلیون سال بعد نخستین ستاره‌ها شعله‌ور شدند و کهکشان‌ها شکل گرفتند. توضیح مفصل‌تر در سن جهان و گاه‌شمار جهان آمده است.

جهان چقدر بزرگ است؟

دربارهٔ اندازهٔ جهان باید میان «جهان قابل مشاهده» و کل جهان فرق گذاشت. جهان قابل مشاهده کره‌ای با شعاع حدود ۴۶ میلیارد سال نوری است و شامل دست‌کم صدها میلیارد کهکشان است (برخی برآوردها تا حدود دو تریلیون). خود جهان احتمالاً بسیار بزرگ‌تر است و شاید نامتناهی باشد. ممکن است جهان‌های دیگری هم باشند، فرضی که با عنوان چندجهانی بررسی می‌شود، اما شاهد مستقیمی برای آن نیست.

جهان به کجا می‌رود؟

با شتاب گرفتن انبساط، کهکشان‌های دور از ما دورتر می‌شوند و در آینده‌ای دور از دید ما خارج خواهند شد. سرنوشت نهایی، که سرنوشت نهایی جهان توضیح می‌دهد، به ماهیت انرژی تاریک وابسته است.

پرسش‌های رایج

### جهان چند سال سن دارد؟
حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال، بر پایهٔ سنجش تابش زمینهٔ کیهانی و رصد کهکشان‌ها.

### جهان از چه ساخته شده است؟
حدود ۵ درصد مادهٔ معمولی، ۲۷ درصد مادهٔ تاریک و ۶۸ درصد انرژی تاریک. ماهیت دو جزء اخیر هنوز ناشناخته است.

### آیا جهان بی‌نهایت است؟
نمی‌دانیم. جهان قابل مشاهده محدود است، ولی کل جهان ممکن است بی‌کران یا بسیار بزرگ‌تر باشد.

### جهان به چه چیزی منبسط می‌شود؟
جهان به چیزی «بیرون از خودش» منبسط نمی‌شود. انبساط یعنی فاصلهٔ میان کهکشان‌ها زیاد می‌شود، نه اینکه جهان درون فضای دیگری بزرگ شود.