دانشنامهمفهوم
انرژی تاریک Dark energy
انرژی تاریک مؤلفهٔ ناشناختهٔ کیهان است که گمان می‌رود دلیل شتاب‌گرفتن انبساط جهان باشد و حدود ۶۸ درصد کل انرژی و ماده جهان را تشکیل میدهد.
انرژی تاریک (Dark energy) نامی است که به عامل ناشناختهٔ شتاب انبساط جهان داده شده است. ماهیت آن هنوز روشن نیست و نامش گواه نادانی ماست، نه فهم ما. بر اساس مدل استاندارد کیهان‌شناسی، حدود ۶۸ درصد از چگالی انرژی جهان انرژی تاریک، حدود ۲۷ درصد ماده تاریک و تنها حدود ۵ درصد ماده معمولی است.
انرژی تاریک چگونه کشف شد؟
در ۱۹۹۸ دو گروه، با بررسی ابرنواخترهای نوع Ia، دریافتند که این ابرنواخترها کم‌نورتر و دورتر از انتظارند، یعنی انبساط جهان در حال شتاب‌گیری است. این کشف در ۲۰۱۱ جایزهٔ نوبل گرفت. رصدهای بعدی، از جمله ریزموج زمینهٔ کیهانی و آمار کهکشان‌ها، آن را تأیید کردند.
انرژی تاریک چه می‌تواند باشد؟
دو توضیح اصلی هست.
- ثابت کیهان‌شناسی: آلبرت اینشتین این ثابت (Λ) را در معادلاتش گذاشت و بعد کنار گذاشت. اکنون آن را می‌توان انرژی خود فضای خالی دانست که چگالی‌اش با انبساط رقیق نمی‌شود. ساده‌ترین توضیح است ولی مقدار پیش‌بینی‌شدهٔ نظریهٔ کوانتومی با مقدار مشاهده‌شده بسیار فاصله دارد.
- میدان پویا: مثلاً «کوینتسنس» که قدرتش با زمان تغییر میکند.
نتایج تازه‌ای مانند داده‌های DESI در ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نشانه‌هایی از تغییر احتمالی انرژی تاریک در زمان داده‌اند، ولی هنوز قطعی نیست.
چگونه بررسی می‌شود؟
تلسکوپ‌هایی مثل اقلیدس و رصدخانهٔ ورا روبین با نقشه‌برداری از میلیاردها کهکشان می‌کوشند تاریخچهٔ انبساط و رشد ساختارها را دقیق‌تر بسنجند. انرژی تاریک در سرنوشت جهان نقش اصلی دارد و سرانجام کیهان به ماهیت آن بستگی دارد.
پرسش‌های رایج
### انرژی تاریک چیست؟
انرژی تاریک عامل ناشناختهای است که انبساط جهان را تندتر میکند و بیشترین سهم را در انرژی کیهان دارد.
### انرژی تاریک با ماده تاریک یکی است؟
نه. ماده تاریک با گرانش خود ساختارها را گرد هم میآورد، ولی انرژی تاریک انبساط را شتاب میدهد و اثری دافعهمانند دارد.
### چند درصد جهان انرژی تاریک است؟
بر اساس مدل استاندارد، حدود ۶۸ درصد جهان از انرژی تاریک تشکیل شده است.
### آیا انرژی تاریک را مستقیم دیده‌ایم؟
نه. انرژی تاریک را تنها از اثرش بر انبساط جهان و ساختار کیهان می‌شناسیم.
فکت علمی
دانستنی‌ها
- ۲۶ فروردین ۱۴۰۴انرژی تاریکانرژی تاریک شکلی پیشنهادی از انرژی است که انبساط شتابندهٔ جهان را پیش میبرد و بنا بر الگوی لاندا-سیدیام حدود ۶۸ درصد از جرم-انرژی جهان را میسازد؛ ماهیتش هنوز بیشتر فرضی است.
- ۱۶ فروردین ۱۴۰۳انبساط شتابان و انرژی تاریکبا رصد ابرنواخترهای دوردست معلوم شد جهان با شتاب منبسط می‌شود. گمان می‌رود عامل آن انرژی تاریک باشد که حدود ۶۸ درصد کل جرم-انرژی جهان را میسازد و ماهیتش هنوز معلوم نیست.
- ۱۸ آبان ۱۴۰۲انرژی تاریکگمان می‌رود انرژی تاریک حدود ۶۸ درصد از انرژی کل جهان را بسازد و انبساط جهان را شتاب دهد، با این حال یکی از بزرگترین رازهای علم است.
- ۱۸ تیر ۱۴۰۲انرژی تاریک، ۶۸ درصد جهانبر اساس اندازهگیریها حدود ۶۸ درصد از انرژی کل جهان از انرژی تاریک است، و ماهیتش هنوز ناشناخته مانده است. گمان می‌رود همین انرژی انبساط جهان را شتاب میدهد.
- ۱۱ تیر ۱۴۰۲انرژی تاریک و انبساط جهانجهان در حال انبساط است و دانشمندان انرژی تاریک را عامل شتاب گرفتن این انبساط میدانند، هرچند ماهیت آن هنوز معما است.
- ۱۶ خرداد ۱۴۰۲انرژی تاریک و انبساط شتابانانرژی تاریک نام گذاشته شده برای چیزی ناشناخته که گمان می‌رود انبساط جهان را شتاب میدهد و کهکشان‌ها را سریعتر از هم دور میکند.